काठमाडौंमा वायु प्रदूषण खतराको तहमा : नेपाल प्रहरीको ६ बुँदे आग्रह‘

काठमाडौं, राजधानी काठमाडौं उपत्यकासहित देशका प्रमुख सहरहरूमा वायु प्रदूषणको स्तर चिन्ताजनक रूपमा बढेपछि नागरिकलाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ। नेपाल प्रहरी ले बढ्दो प्रदूषणका कारण स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्ने भन्दै अत्यावश्यक सावधानी अपनाउन सार्वजनिक अनुरोध जारी गरेको हो।
बुधबार नेपाल प्रहरी का केन्द्रीय प्रवक्ता तथा प्रहरी नायब महानिरीक्षक अविनारायण काफ्ले ले सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै वायु प्रदूषणले जनस्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर पार्ने भएकाले नागरिकले व्यक्तिगत सुरक्षा र स्वास्थ्यमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्।
प्रदूषणको मात्रा बढ्दै गएको अवस्थामा नागरिकलाई सुरक्षित रहन आग्रह गर्दै प्रहरीले ६ बुँदे सावधानीसम्बन्धी अपिल पनि सार्वजनिक गरेको छ। प्रहरीका अनुसार विशेषगरी काठमाडौं उपत्यका तथा अन्य सहरहरूमा धुलो, धुवाँ र मौसमीय परिवर्तनका कारण वायुमण्डलमा प्रदूषक कणको मात्रा बढिरहेको छ, जसले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउन सक्छ।
अनावश्यक बाहिर ननिस्कन आग्रह
प्रहरीले अत्यावश्यक कामबाहेक घर बाहिर ननिस्कन नागरिकलाई आग्रह गरेको छ। यदि बाहिर निस्कनै पर्ने अवस्था आएमा सुरक्षाका उपाय अपनाउन र सकेसम्म मास्कको प्रयोग गर्न भनिएको छ।
त्यस्तै सवारीसाधनको अत्यधिक प्रयोगले पनि प्रदूषण बढाउन योगदान गर्ने भएकाले सकेसम्म सवारी साधनको प्रयोग घटाउन प्रहरीको सुझाव छ। एकै स्थानमा जाने व्यक्तिहरूले समूहमा यात्रा गर्ने वा एकापसलाई ‘लिफ्ट’ दिएर सवारी साधनको प्रयोग कम गर्न प्रहरीले आग्रह गरेको छ।
फोहोर नजलाउन चेतावनी
प्रदूषण बढ्नुमा फोहोर तथा अन्य वस्तु जलाउने प्रवृत्तिले पनि ठूलो भूमिका खेल्ने भएकाले प्रहरीले आफ्नो वरिपरि आगो लगाएर फोहोर नजलाउन पनि विशेष अनुरोध गरेको छ। यस्ता गतिविधिले वायुमण्डलमा विषाक्त धुवाँ फैलिने र त्यसले वातावरण तथा स्वास्थ्य दुवैमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने प्रहरीको भनाइ छ।
संवेदनशील समूहलाई थप सावधानी
प्रहरीले विशेषगरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिहरूलाई थप सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ। यस्तो अवस्थाका व्यक्तिहरू प्रदूषणको असरबाट छिटो प्रभावित हुने भएकाले बाहिरी गतिविधि कम गर्न सुझाव दिइएको छ।
प्रदूषणको स्तर अत्यधिक भएको अवस्थामा घर बाहिरको गतिविधि कम गर्न, घरभित्र बस्दा झ्याल ढोका व्यवस्थापन गरेर धुलो–धुवाँ प्रवेश कम गर्ने उपाय अपनाउन र आवश्यक परे मास्क प्रयोग गर्न प्रहरीले सुझाएको छ।
स्वास्थ्य समस्या देखिए तुरुन्त अस्पताल जान आग्रह
यदि प्रदूषणका कारण श्वासप्रश्वासमा समस्या, आँखा पोल्ने, घाँटी दुख्ने वा अन्य स्वास्थ्य समस्या देखिएमा तत्काल नजिकैको अस्पताल, स्वास्थ्य संस्था वा चिकित्सकसँग सम्पर्क गर्न पनि प्रहरीको अनुरोध छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार वायु प्रदूषणको असर तत्काल मात्र होइन दीर्घकालीन रूपमा पनि देखिन सक्छ। विशेषगरी फोक्सो, मुटु तथा श्वासप्रश्वास प्रणालीमा यसको असर गम्भीर हुन सक्छ।
मौसम परिवर्तनसँगै बढ्दै प्रदूषण
मौसममा आएको बदली र हावाको प्रवाह कम भएका कारण पनि अहिले प्रदूषणको मात्रा बढ्दै गएको बताइएको छ। हावा स्थिर हुँदा धुलो, धुवाँ तथा अन्य प्रदूषक तत्वहरू वायुमण्डलमै थुनिन पुग्ने भएकाले सहरहरूमा प्रदूषणको स्तर उच्च हुने गरेको विज्ञहरू बताउँछन्।
यही कारणले पछिल्ला दिनहरूमा काठमाडौं उपत्यकासहित देशका अन्य सहरहरूमा पनि वायु प्रदूषणको मात्रा उल्लेखनीय रूपमा बढेको देखिएको छ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयको पनि चेतावनी
यसअघि नै स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय (नेपाल) ले पनि प्रदूषणको असरबारे सचेत रहन सबै नागरिकलाई आग्रह गरिसकेको छ। मन्त्रालयले विशेषगरी बालबालिका, गर्भवती महिला, दीर्घरोगी तथा वृद्धवृद्धालाई आवश्यक सावधानी अपनाउन सुझाव दिएको छ।
मन्त्रालयका अनुसार प्रदूषण बढेका बेला अनावश्यक बाहिर ननिस्कनु, मास्क प्रयोग गर्नु, प्रशस्त पानी पिउनु र स्वास्थ्यमा समस्या देखिए तुरुन्त उपचार लिनु आवश्यक हुन्छ।
वातावरण संरक्षणमा सामूहिक जिम्मेवारी
वातावरणविद्हरूका अनुसार वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्न सरकारी प्रयास मात्र पर्याप्त हुँदैन। नागरिक, उद्योग, सवारी साधन प्रयोगकर्ता र स्थानीय निकाय सबैले जिम्मेवारीपूर्वक व्यवहार गरे मात्र दीर्घकालीन समाधान सम्भव हुन्छ।
सवारी साधनबाट निस्कने धुवाँ, निर्माण कार्यबाट उठ्ने धुलो, फोहोर जलाउने प्रवृत्ति तथा वन डढेलो जस्ता कारणहरूले वायु प्रदूषण बढाउन प्रमुख भूमिका खेल्ने भएकाले यस्ता गतिविधि नियन्त्रण गर्नु अत्यन्त आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
हाल प्रदूषणको स्तर बढिरहेको अवस्थामा सरकारले, सुरक्षा निकायले र स्वास्थ्य क्षेत्रले जारी गरेका निर्देशन तथा सुझावहरू पालना गर्नु नागरिकको स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिएको छ।
यसैबीच नेपाल प्रहरी ले सबै नागरिकलाई सचेत, जिम्मेवार र सतर्क रहन पुनः आग्रह गर्दै वातावरण र स्वास्थ्य दुवैको संरक्षणका लागि सामूहिक प्रयास आवश्यक रहेको उल्लेख गरेको छ।