पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह जनकपुरमा: धार्मिक गतिविधिमा सक्रिय सहभागिता

जनकपुर — पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह जनकपुरधाम आइपुगेका छन्। आइतबार साँझ जनकपुरधाम आएका शाहले सोमबार बिहानदेखि धार्मिक गतिविधिमा सक्रिय सहभागिता जनाएका छन्। उनको जनकपुर भ्रमणलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। मिथिलाको धार्मिक केन्द्र जनकपुरधाममा उनको आगमनले स्थानीय बासिन्दा, श्रद्धालु तथा समर्थकहरूमा विशेष उत्साह देखिएको छ।
सोमबार बिहान पूर्वराजा शाहले सर्वप्रथम जानकी मन्दिर पुगेर विशेष पूजा अर्चना गरेका थिए। जानकी मन्दिर जनकपुरधामको मात्र नभई सम्पूर्ण मिथिला र नेपालकै प्रमुख धार्मिक धरोहरका रूपमा चिनिन्छ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्त पवित्र मानिने यस मन्दिरमा दर्शनका क्रममा शाहले माता जानकीलाई चुनरी चढाएका थिए। परम्परागत विधिअनुसार गरिएको पूजा अर्चनाका क्रममा मन्दिर परिसर भक्तजनले खचाखच भरिएको थियो।
जानकी मन्दिरमा दर्शनका बेला स्थानीय श्रद्धालुहरूले “राजा आउनु भयो” भन्दै स्वागत गरेका दृश्यहरू देखिन्थे। केही स्थानमा जयजयकार र धार्मिक भजनसमेत गुञ्जिएको थियो। मन्दिर परिसरमा उपस्थित वृद्धवृद्धा, महिला, युवा तथा बालबालिकासम्मले पूर्वराजालाई नजिकबाट हेर्न र दर्शन गर्न चाहना व्यक्त गरेका थिए।
जानकी मन्दिरमा पूजा सम्पन्न गरेपछि शाह पैदल यात्रा गर्दै राम मन्दिरतर्फ प्रस्थान गरेका थिए। पूर्वराजा पैदलै हिँड्दै मन्दिर दर्शन गर्नुले धार्मिक आस्थासँगै सादगी र जनसाधारणसँगको निकटता देखाउने प्रयासका रूपमा पनि हेरिएको छ। पैदल यात्राका क्रममा बाटोभरि स्थानीय बासिन्दाहरूले उनलाई अभिवादन गरेका थिए।
राम मन्दिरमा पनि शाहले विधिवत पूजा अर्चना गरेका थिए। राम मन्दिर जनकपुरधामको अर्को ऐतिहासिक र धार्मिक महत्व बोकेको स्थल हो। भगवान राम र माता सीतासँग सम्बन्धित कथाहरूले यस क्षेत्रलाई धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा स्थापित गरेको छ। राम मन्दिरमा पूजा गर्दै गर्दा शाह केही समय ध्यानमग्न अवस्थामा बसेका थिए।
राम मन्दिरपछि शाह राजदेवी मन्दिर पुगेका थिए। राजदेवी मन्दिर मिथिला संस्कृतिमा विशेष महत्व राख्ने शक्तिपीठका रूपमा मानिन्छ। यहाँ पूजा अर्चना गर्दा शाहले देशमा शान्ति, स्थिरता र समृद्धिको कामना गरेको बताइएको छ। मन्दिरका पुजारीहरूले विशेष पूजाविधि सम्पन्न गराएका थिए।
तीनवटै मन्दिर दर्शनका क्रममा स्थानीय श्रद्धालुहरूको उल्लेख्य भीड लागेको थियो। जनकपुरधामको जानकी मन्दिर आसपासको क्षेत्र पूरै उत्सवमय देखिन्थ्यो। सडकछेउमा उभिएका स्थानीय बासिन्दा, पसल व्यवसायी र सर्वसाधारणले पूर्वराजाको आगमनलाई चासोका साथ नियालिरहेका थिए। कतिपयले मोबाइल फोनमार्फत तस्बिर र भिडियो खिचिरहेका थिए भने कतिपयले हात जोडेर अभिवादन गरेका थिए।
पूर्वराजा शाहको जनकपुरधाम भ्रमणलाई धार्मिक यात्राको रूपमा प्रस्तुत गरिए पनि यसले राजनीतिक अर्थ पनि बोकेको चर्चा भइरहेको छ। पछिल्लो समय राजसंस्थाप्रति केही वर्गमा देखिएको सहानुभूति र सक्रियताबीच उनको सार्वजनिक धार्मिक भ्रमणलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको हो। यद्यपि शाहको तर्फबाट कुनै औपचारिक राजनीतिक अभिव्यक्ति आएको छैन।
शाह जनकपुरधाम भ्रमणका क्रममा गंगा सागरमा आयोजना हुने गंगा आरतिमा पनि सहभागी हुने कार्यतालिका रहेको छ। गंगा सागर जनकपुरधामको अर्को प्रमुख धार्मिक स्थल हो, जहाँ साँझपख हुने गंगा आरतिमा ठूलो संख्यामा श्रद्धालु सहभागी हुने गर्छन्। आरतिको समयमा दीप प्रज्वलन, भजन, मन्त्रोच्चारण र धार्मिक वातावरणले सम्पूर्ण क्षेत्र आध्यात्मिक अनुभूतिले भरिने गर्दछ। पूर्वराजाको सहभागिताले उक्त आरतिलाई अझ विशेष बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
उनको भ्रमणलाई लक्षित गर्दै जनकपुरधाममा सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनुषा र सुरक्षा निकायहरूले पूर्वराजाको आवागमन हुने स्थान, मन्दिर परिसर तथा संवेदनशील क्षेत्रमा थप सुरक्षाकर्मी परिचालन गरेका छन्। नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र ट्राफिक प्रहरीलाई सतर्क अवस्थामा राखिएको छ।
सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि सादा पोसाकमा समेत सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको बताइएको छ। मन्दिर क्षेत्रमा भीड व्यवस्थापन, सवारी आवागमन नियन्त्रण र आकस्मिक अवस्थाको तयारीलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको छ। जिल्ला प्रशासनले आम नागरिकलाई शान्ति सुव्यवस्था कायम राख्न सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ।
स्थानीय प्रशासनका अनुसार भ्रमण शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न गराउने लक्ष्य राखिएको छ। हालसम्म कुनै अप्रिय घटना नभएको र स्थिति पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा रहेको प्रशासनले जनाएको छ।
जनकपुरधामका स्थानीय बासिन्दाहरूले पूर्वराजाको आगमनलाई मिश्रित प्रतिक्रियाका साथ लिएका छन्। केहीले यसलाई धार्मिक आस्थासँग जोडेर सकारात्मक रूपमा हेरेका छन् भने केहीले यसलाई राजनीतिक सन्देशका रूपमा पनि व्याख्या गरेका छन्। यद्यपि धेरैजसो श्रद्धालुहरूका लागि यो अवसर धार्मिक दर्शन र ऐतिहासिक व्यक्तित्वलाई नजिकबाट देख्ने अवसरका रूपमा सीमित देखिएको छ।
पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह पछिल्ला वर्षहरूमा विभिन्न धार्मिक स्थलहरूको भ्रमण गर्दै आएका छन्। पशुपतिनाथ, मुक्तिनाथ, लुम्बिनी, जनकपुरधामजस्ता धार्मिक क्षेत्रको भ्रमणले उनको धार्मिक झुकावलाई स्पष्ट रूपमा देखाएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
जनकपुरधाम नेपालको धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण शहर हो। माता सीताको जन्मभूमिका रूपमा चिनिने यस क्षेत्रले नेपाल–भारत धार्मिक सम्बन्धलाई पनि मजबुत बनाउँदै आएको छ। पूर्वराजाको भ्रमणले जनकपुरधामको धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भ्रमणका क्रममा शाहले स्थानीय नेताहरू, धार्मिक अगुवाहरू वा सर्वसाधारणसँग कुनै औपचारिक सम्बोधन नगरे पनि उनको उपस्थितिले जनकपुरधाममा विशेष चहलपहल बढाएको छ। होटल व्यवसायी, यातायात क्षेत्र र स्थानीय बजारमा समेत चाप बढेको देखिएको छ।
समग्रमा, पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहको जनकपुरधाम भ्रमण धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक महत्व र समसामयिक चर्चाका कारण उल्लेखनीय बनेको छ। उनको मन्दिर दर्शन, गंगा आरतिमा सहभागिता र जनकपुरधाममा देखिएको जनउत्साहले यस भ्रमणलाई विशेष बनाएको छ। आगामी दिनमा पनि उनले अन्य धार्मिक गतिविधिमा सहभागिता जनाउने सम्भावना रहेको बताइएको छ।