शान्ति स्थापनामा नेपालको निरन्तर योगदान

काठमाडौं –-संयुक्त राष्ट्रसङ्घ (यूएन) को आह्वानमा विश्व शान्ति स्थापनार्थ दक्षिण सुडानमा तैनाथ नेपाली शान्ति सैनिकहरूको अदलीबदली प्रक्रिया सुरु भएको छ । नेपाली सेनाको गरुड दल गण शान्ति सेनाको १२औँ समूहअन्तर्गतको पहिलो टोली बुधबार त्यसतर्फ प्रस्थान गरेको सैनिक जनसम्पर्क तथा सूचना निर्देशनालयले जनाएको छ ।
यसअघि दक्षिण सुडानमा खटिएको चण्डीप्रसाद गणको ११औँ डफ्फालाई प्रतिस्थापन गर्न १६२ जना शान्ति सैनिकको पहिलो टोली मिसन इलाकातर्फ गएको हो । उनीहरू कर्तव्यपालनका लागि निर्धारित अवधिसम्म त्यहाँ परिचालित हुनेछन् ।
उक्त मिसनमा आफ्नो एक वर्षे कार्यकाल सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेका १७१ जना नेपाली शान्ति सैनिक भने बुधबार नै स्वदेश फर्किएका छन् । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा उनीहरूको स्वागत गरिएको थियो । सेनाले उनीहरूको अनुशासित, समर्पित र व्यावसायिक भूमिकाको प्रशंसा गरेको छ ।
शान्ति स्थापनामा नेपालको निरन्तर योगदान
नेपाल संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनमा सैनिक योगदान गर्ने अग्रणी राष्ट्रमध्ये एक हो । दशकौँदेखि नेपाली सेना विश्वका विभिन्न द्वन्द्वग्रस्त मुलुकहरूमा शान्ति स्थापना, मानवीय सहायता, पूर्वाधार पुनर्निर्माण र नागरिक सुरक्षा जस्ता क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै आएको छ ।
दक्षिण सुडानमा हाल एक हजार ६९ जना नेपाली शान्ति सैनिक कार्यरत छन् । उनीहरू संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय मिसन इन साउथ सुडान (UNMISS) अन्तर्गत खटिएका हुन् । सो मिसनको मुख्य उद्देश्य त्यहाँको राजनीतिक संक्रमणकालीन अवस्थालाई स्थायित्व दिन सहयोग पुर्‍याउनु, नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु र मानवीय सहायता पुर्‍याउने वातावरण तयार गर्नु हो ।
दक्षिण सुडानको सुरक्षा अवस्था
सन् २०११ मा स्वतन्त्र राष्ट्र बनेको दक्षिण सुडान लामो समयदेखि आन्तरिक द्वन्द्व, जातीय हिंसा र राजनीतिक अस्थिरताको चपेटामा परेको छ । विभिन्न सशस्त्र समूहबीचको संघर्ष, विस्थापन र खाद्य संकटका कारण त्यहाँको अवस्था जटिल बनेको छ ।
यस्ता चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा नेपाली शान्ति सैनिकहरूले स्थानीय नागरिकको सुरक्षा, संवेदनशील क्षेत्रको गस्ती, आधारभूत संरचना निर्माण तथा मर्मत, स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन, खानेपानी तथा सरसफाइ कार्यक्रम सञ्चालन लगायतका कार्य गर्दै आएका छन् ।
नेपाली शान्ति सैनिकहरूको व्यवहार, अनुशासन र कार्यकुशलताले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा राम्रो छवि बनाएको छ । उनीहरूलाई स्थानीय समुदायले पनि विश्वास र सम्मानका साथ हेर्ने गरेका छन् ।
तयारी र तालिम
दक्षिण सुडान प्रस्थान गर्नुअघि शान्ति सैनिकहरूले विशेष तालिम लिएका थिए । उनीहरूलाई मिसनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड, मानवअधिकार संरक्षण, लैङ्गिक संवेदनशीलता, नागरिक–सैनिक सम्बन्ध, संकट व्यवस्थापन र बहुसांस्कृतिक वातावरणमा काम गर्ने सीपबारे अभिमुखीकरण गराइएको थियो ।
त्यसका साथै स्वास्थ्य सुरक्षासम्बन्धी सावधानी, संक्रामक रोग नियन्त्रण, तथा आकस्मिक परिस्थितिमा अपनाउनुपर्ने उपायबारे पनि प्रशिक्षण दिइएको थियो । नेपाली सेनाले शान्ति सैनिकको सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकतामा राख्दै आवश्यक उपकरण, सञ्चार सामग्री तथा सुरक्षात्मक सामग्री उपलब्ध गराएको जनाएको छ ।
अदलीबदली प्रक्रिया
संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनमा सैनिकहरूको नियमित रूपमा अदलीबदली गरिन्छ । सामान्यतया एक वर्षको कार्यकाल पूरा भएपछि नयाँ टोली पठाउने र पुरानो टोली फिर्ता बोलाउने प्रक्रिया अपनाइन्छ । यसले सैनिकहरूको मनोबल कायम राख्न र कार्यक्षमता सुदृढ गर्न सहयोग पुर्‍याउने विश्वास लिइन्छ ।
यसपटक पनि चण्डीप्रसाद गणको ११औँ डफ्फाले आफ्नो कार्यकाल पूरा गरेपछि गरुड दल गणको १२औँ समूहले जिम्मेवारी सम्हाल्ने भएको हो । बाँकी सदस्यहरू पनि क्रमशः त्यसतर्फ प्रस्थान गर्ने सैनिक स्रोतले जनाएको छ ।
शान्ति सैनिकको अनुभव
दक्षिण सुडानबाट फर्किएका शान्ति सैनिकहरूले त्यहाँको अनुभवलाई चुनौतीपूर्ण तर उपलब्धिमूलक बताएका छन् । उनीहरूले विभिन्न भौगोलिक कठिनाइ, चरम मौसम अवस्था, तथा सुरक्षा जोखिमबीच पनि जिम्मेवारी निर्वाह गरेको जनाएका छन् ।
कतिपय सैनिकहरूले दुर्गम क्षेत्रमा पुल तथा सडक मर्मत, बाढी प्रभावित क्षेत्रको उद्धार, तथा शरणार्थी शिविरमा सुरक्षा व्यवस्थापन जस्ता कार्यमा संलग्न रहेको अनुभव सुनाएका छन् ।
राष्ट्रिय गौरवको विषय
संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनमा नेपाली सेनाको सक्रिय सहभागिता राष्ट्रिय गौरवको विषयका रूपमा लिइन्छ । यसले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि उकास्नुका साथै विश्व शान्तिमा नेपालको प्रतिबद्धता झल्काउने काम गरेको छ ।
शान्ति मिसनबाट फर्किएका सैनिकहरूले आर्जित अनुभव र सीपलाई स्वदेशमा समेत उपयोग गर्दै आएका छन् । विपद् व्यवस्थापन, आपतकालीन उद्धार, तथा राष्ट्रिय सुरक्षाका क्षेत्रमा उनीहरूको अनुभव उपयोगी हुने विश्वास गरिएको छ ।
दक्षिण सुडानमा तैनाथ नेपाली शान्ति सैनिकहरूको अदलीबदलीसँगै नेपालले विश्व शान्ति स्थापनामा आफ्नो निरन्तर योगदानलाई पुनः पुष्टि गरेको छ । १६२ जनाको नयाँ टोली मिसनतर्फ प्रस्थान गर्दै गर्दा १७१ जना सैनिक स्वदेश फर्किएका छन् । हाल त्यहाँ १,०६९ नेपाली शान्ति सैनिक कार्यरत छन् ।
चुनौतीपूर्ण परिस्थितिका बीच नेपाली शान्ति सैनिकहरूले प्रदर्शन गरेको समर्पण, व्यावसायिकता र मानवताप्रतिको प्रतिबद्धताले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा नेपालको प्रतिष्ठा अझ मजबुत बनाउँदै आएको छ ।