काठमाडौं – मुलुकको आन्तरिक सुरक्षाको अग्रपंक्तिमा उभिएको सशस्त्र प्रहरी बललाई अब “डर देखाउने” होइन, “भरोसा दिलाउने” संस्थाका रूपमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने सन्देश दिइएको छ। सशस्त्र प्रहरी बलका महानिरीक्षक (आईजीपी) राजु अर्यालले मातहतका सुरक्षाकर्मीलाई नागरिकसँगको सम्बन्ध सुधार गर्दै भरोसाको वातावरण निर्माण गर्न स्पष्ट निर्देशन दिएका छन्।
पशुपतिनाथ बाहिनी मुख्यालयको २२औं स्थापना दिवसका अवसरमा मंगलबार नयाँ बानेश्वरस्थित कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै आईजीपी अर्यालले सुरक्षाकर्मीको व्यवहार र कार्यशैलीमै परिवर्तन आवश्यक रहेको बताए। “सुरक्षाकर्मी देख्दा नागरिकमा डर होइन, भरोसाको अनुभूति हुनुपर्छ। हामीले त्यही सिद्धान्तलाई आत्मसात् गरेर काम गर्नुपर्छ,” उनले स्पष्ट शब्दमा भने।
उनको यो अभिव्यक्ति केवल औपचारिक निर्देशन मात्र होइन, पछिल्लो समय सुरक्षाकर्मीप्रति आमनागरिकमा बढ्दै गएको अविश्वास र दूरीप्रति संकेतका रूपमा समेत व्याख्या गरिएको छ। विशेषगरी शहरी क्षेत्रमा, जहाँ सुरक्षा चुनौती जटिल र संवेदनशील बन्दै गइरहेको छ, त्यहाँ सुरक्षाकर्मीको भूमिका अझ जिम्मेवार र संवेदनशील हुनुपर्नेमा उनले जोड दिए।
काठमाडौं उपत्यका सुरक्षा दृष्टिले सधैं संवेदनशील मानिन्छ। राजनीतिक गतिविधि, भीडभाड, वीआईपी तथा भीभीआईपीको आवागमन, विरोध प्रदर्शन, बन्द–हड्तालजस्ता गतिविधिले यहाँको सुरक्षा व्यवस्थापनलाई थप चुनौतीपूर्ण बनाउँदै आएको छ। यस्तो अवस्थामा पशुपतिनाथ बाहिनी मुख्यालयको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण रहँदै आएको आईजीपी अर्यालले उल्लेख गरे।
उनले हालै सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनलाई उदाहरण दिँदै भने, “निर्वाचनको समयमा शान्तिपूर्ण वातावरण कायम राख्न, वीआईपी तथा भीभीआईपीको सुरक्षा व्यवस्थापन गर्न र आमनागरिकलाई सुरक्षित अनुभूति दिलाउन यस बाहिनीले उल्लेखनीय भूमिका खेलेको छ।”
यससँगै उनले महत्त्वपूर्ण सरकारी तथा निजी प्रतिष्ठानहरूको सुरक्षा, आकस्मिक अवस्थाको व्यवस्थापन र जनजीवन सहज बनाउने कार्यमा सशस्त्र प्रहरीको योगदान सराहनीय रहेको बताए। “बन्द, हड्ताल वा आकस्मिक परिस्थितिमा नागरिकको सुरक्षामा खटिनु मात्र होइन, उनीहरूलाई सहजता दिनु हाम्रो कर्तव्य हो,” उनले थपे।
आईजीपी अर्यालले केवल काम गर्ने होइन, परिणाम देखिने गरी काम गर्नुपर्नेमा विशेष जोड दिए। “हामीले गर्ने कामको प्रभाव नागरिकले महसुस गर्नुपर्छ। परिणाममुखी ढंगले जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्छ,” उनले निर्देशन दिए।
उनका अनुसार, सुरक्षाकर्मीले आफ्नो भूमिकालाई केवल आदेश पालना गर्ने तहमा सीमित राख्नु हुँदैन, बरु परिस्थितिअनुसार निर्णय लिन सक्ने क्षमता विकास गर्नुपर्छ। आधुनिक सुरक्षा चुनौतीसँग जुध्नका लागि प्रविधिको प्रयोग, तालिम र व्यवहारिक दक्षता अनिवार्य रहेको उनले बताए।
विशेषगरी उपत्यकाजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा खटिएका सुरक्षाकर्मीले संयमता, धैर्यता र व्यावसायिकता देखाउनुपर्नेमा उनले जोड दिए। “साना गल्तीले पनि ठूलो असर पार्न सक्छ। त्यसैले हरेक गतिविधिमा सजगता आवश्यक छ,” उनले भने।
नेपालमा सुरक्षाकर्मी र नागरिकबीचको सम्बन्ध कहिलेकाहीँ तनावपूर्ण बन्ने गरेको छ। विशेषगरी विरोध प्रदर्शन, धरपकड वा बल प्रयोगका घटनाले सुरक्षाकर्मीप्रति नकारात्मक धारणा बन्ने गरेको देखिन्छ। आईजीपी अर्यालको ‘डर होइन भरोसा’ भन्ने सन्देश यही पृष्ठभूमिमा आएको विश्लेषण गरिएको छ।
सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार, आधुनिक लोकतान्त्रिक समाजमा सुरक्षाकर्मीको भूमिका केवल कानुन कार्यान्वयन गर्ने मात्र होइन, नागरिकसँग सहकार्य गर्ने पनि हो। यस्तो अवस्थामा व्यवहारमै परिवर्तन ल्याउन सकिए मात्र दीर्घकालीन विश्वास निर्माण सम्भव हुन्छ।
आईजीपी अर्यालले पनि यही कुरालाई जोड दिँदै भने, “हामी जनताको सेवक हौं। जनताको सुरक्षा र सम्मान हाम्रो पहिलो प्राथमिकता हो।” उनले सुरक्षाकर्मीलाई नागरिकप्रति संवेदनशील हुन, गुनासो सुन्न र आवश्यक सहयोग गर्न आग्रह गरे।
कार्यक्रममा आईजीपी अर्यालले पशुपतिनाथ बाहिनी मुख्यालयको कार्यसम्पादनप्रति सन्तुष्टि व्यक्त गर्दै सम्पूर्ण टोलीलाई बधाई दिएका छन्। “यस बाहिनीले कठिन परिस्थितिमा पनि उत्कृष्ट कार्य गर्दै आएको छ। यो प्रशंसनीय छ,” उनले भने।
उनका अनुसार, आगामी दिनमा अझ प्रभावकारी रूपमा काम गर्न आवश्यक स्रोतसाधन, तालिम र व्यवस्थापनमा पनि ध्यान दिइनेछ। सुरक्षाकर्मीको मनोबल उच्च राख्न नेतृत्व तहले निरन्तर प्रयास गरिरहेको उनले बताए।
आईजीपीको यो निर्देशनलाई कतिपयले सकारात्मक सुधारको संकेतका रूपमा लिएका छन् भने कतिपयले यसलाई औपचारिक अभिव्यक्तिमै सीमित हुने आशंका पनि व्यक्त गरेका छन्। विगतमा पनि यस्ता निर्देशनहरू दिइए तापनि व्यवहारमा पूर्णरूपमा कार्यान्वयन हुन नसकेको गुनासो आउने गरेको छ।
तर यसपटक सुरक्षा निकायमाथि बढ्दो सार्वजनिक चासो र निगरानीका कारण व्यवहारिक सुधारको अपेक्षा बढेको छ। विशेषगरी सामाजिक सञ्जाल र सञ्चारमाध्यमको प्रभावका कारण कुनै पनि कमजोरी तुरुन्तै सार्वजनिक हुने भएकाले सुरक्षाकर्मी अझ जिम्मेवार बन्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
सशस्त्र प्रहरी बलको भूमिकामा समयअनुसार परिवर्तन आवश्यक छ भन्ने सन्देश आईजीपी राजु अर्यालको अभिव्यक्तिले स्पष्ट पारेको छ। ‘डर होइन भरोसा’ भन्ने अवधारणा व्यवहारमा उतार्न सकिएमा मात्र नागरिक–सुरक्षा सम्बन्ध सुदृढ बन्नेछ।
अब प्रश्न भनेको—के यो निर्देशन कागजमै सीमित रहन्छ, कि वास्तवमै सुरक्षाकर्मीको व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउँछ? यसको उत्तर आगामी दिनमा देखिने कार्यसम्पादनले दिनेछ। तर यति भने निश्चित छ—नागरिकले डर होइन, भरोसा खोजिरहेका छन्, र त्यो भरोसा दिलाउने जिम्मेवारी सशस्त्र प्रहरीकै काँधमा छ।
