काठमाडौं — इरानको राजनीतिक तथा धार्मिक नेतृत्वमा महत्वपूर्ण परिवर्तन भएको छ। दिवंगत सर्वोच्च नेता Ali Khamenei का छोरा Mojtaba Khamenei लाई देशको नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा घोषणा गरिएको छ। इरानी सरकारी टेलिभिजनले सोमबार बिहान औपचारिक रूपमा उक्त निर्णय सार्वजनिक गरेको हो।
यो घोषणा त्यतिबेला गरिएको हो, जब अली खामेनेईको हत्या भएपछि सुरु भएको क्षेत्रीय तनाव र युद्धले नयाँ मोड लिएको छ। लामो समयदेखि मोजतबा खामेनेईलाई सम्भावित उत्तराधिकारीका रूपमा हेरिँदै आएको भए पनि उनले यसअघि कुनै सरकारी पदका लागि निर्वाचन लडेका थिएनन्, न त औपचारिक रूपमा कुनै सार्वजनिक पदमा नियुक्त भएका थिए।
धार्मिकविज्ञ सभाको निर्णय
इरानको ८८ सदस्यीय शक्तिशाली धार्मिक निकाय Assembly of Experts ले मोजतबा खामेनेईलाई देशको नयाँ सर्वोच्च नेता चयन गरेको हो। उक्त सभा इस्लामी विद्वानहरूको समूह हो, जसलाई इरानको संविधानअनुसार सर्वोच्च नेताको चयन गर्ने अधिकार प्राप्त छ।
सरकारी टेलिभिजनमार्फत प्रसारित विज्ञप्तिमा उनलाई “बलियो समर्थनका आधारमा चयन गरिएको” उल्लेख गरिएको छ। साथै देशवासीलाई नयाँ नेतृत्वको पछाडि एकजुट हुन आग्रह गरिएको छ। राजधानी Tehran का केही सार्वजनिक स्थानहरूमा मानिसहरूले उत्सव मनाइरहेका दृश्यहरू पनि सरकारी प्रसारणमा देखाइएको थियो।
इस्लामी क्रान्तिपछिको दोस्रो सत्ता हस्तान्तरण
लगभग आधा शताब्दीअघि भएको Iranian Islamic Revolution पछि सर्वोच्च नेताको पदमा सत्ताको यो दोस्रो हस्तान्तरण मानिएको छ। विगत केही दिनदेखि सार्वजनिक रूपमा नदेखिएका मोजतबा खामेनेई अब इरानको सत्ता संरचनाको केन्द्रमा रहनेछन्।
सर्वोच्च नेताका रूपमा उनले राज्यका प्रमुख नीतिगत तथा रणनीतिक निर्णयहरूमा अन्तिम अधिकार प्रयोग गर्नेछन्। साथै उनी शक्तिशाली सैन्य निकाय Islamic Revolutionary Guard Corps सहित इरानका सम्पूर्ण सशस्त्र बलका सर्वोच्च कमान्डर हुनेछन्।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया र चुनौती
मोजतबा खामेनेईको नेतृत्वले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक दबाब पनि सामना गर्नुपर्ने देखिएको छ। विशेषगरी Donald Trump ले यसअघि सार्वजनिक रूपमा खामेनेईका छोरालाई इरानको सर्वोच्च नेतृत्वका लागि “अस्वीकार्य” भएको बताएका थिए।
ट्रम्पले एक सञ्चारमाध्यमसँगको अन्तर्वार्तामा इरानमा यस्तो नेतृत्व आउनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका थिए, जसले क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरता कायम गर्न सक्ने होस्। यद्यपि White House ले नयाँ नेतृत्वबारे तत्काल औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।
यसैबीच, इरानको शक्तिशाली सैन्य संगठन Islamic Revolutionary Guard Corps ले विज्ञप्ति जारी गर्दै मोजतबा खामेनेईलाई पूर्ण समर्थन गर्ने घोषणा गरेको छ। इरान समर्थित लेबनानी समूह Hezbollah ले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत उनको तस्बिर साझा गर्दै उनलाई “इस्लामी क्रान्तिको नेतृत्व सम्हाल्ने व्यक्ति”का रूपमा स्वागत गरेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार मोजतबा खामेनेईको नेतृत्वले इरानको आन्तरिक राजनीति, क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन र पश्चिमसँगको सम्बन्धमा नयाँ अध्याय सुरु गर्न सक्छ। अब उनको नेतृत्वले देशभित्र स्थिरता कायम राख्दै अन्तर्राष्ट्रिय दबाबको सामना कसरी गर्छ भन्ने विषय विश्व समुदायले नजिकबाट हेरिरहेको छ।
