तेहरान – विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गका रूपमा रहेको हार्मोज जलडमरूमध्यबाट जलपोत आवागमन सुरक्षित गर्ने विषयमा इरान र ओमानबीचको वार्ता सकारात्मक रूपमा अघि बढेको ओमानले जनाएको छ। तर, इरानले भने दुई देशबीच कुनै सम्झौता भए पनि जलडमरूमध्य तत्काल पूर्ण रूपमा खुल्ने सुनिश्चितता नभएको स्पष्ट पारेको छ।
शनिबार दुवै पक्षले वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको संकेत दिएका हुन्। यद्यपि, सम्भावित सम्झौता कहिले अन्तिम रूप लिन्छ भन्ने समयसीमा भने स्पष्ट गरिएको छैन।
ओमानको परराष्ट्र मन्त्रालयले जलडमरूमध्यमा जलपोतमाथि हुने कुनै पनि आक्रमणले वार्ता र आवागमन सहज बनाउने प्रयासमा बाधा पुर्याउन सक्ने चेतावनी दिएको छ।
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले वार्ता अन्तिम चरणमा पुगेको बताए पनि जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा खोल्ने विषय अन्य सर्त पूरा हुनुपर्नेमा निर्भर रहेको बताएका छन्।
इरानका थप सर्त
इरानले जलडमरूमध्य पुनः खोल्नुअघि अमेरिकाले आफ्नो व्यवहार परिवर्तन गर्नुपर्ने र युद्धसँग सम्बन्धित क्षतिपूर्ति तथा अन्य माग सम्बोधन गर्नुपर्ने अडान राखेको छ।
इरानका सुरक्षा अधिकारी मोहम्मद बाकर जोल्कादरले अमेरिकाले इरानविरुद्धका धम्की रोक्नुपर्ने, इरानी बन्दरगाहमाथिको जलनौसैनिक नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने र रोक्का गरिएको इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने माग अघि सारेका छन्। अमेरिकी प्रतिबन्ध तथा युद्धसम्बन्धी क्षतिपूर्तिको विषयसमेत तेहरानका मागमा रहेको बताइएको छ।
इरानले ओमानसँग जलडमरूमध्य हुँदै नयाँ अस्थायी जलमार्ग कायम गर्ने विषयमा पनि छलफल गरिरहेको छ। यस्तो मार्गबाट जलपोत आवागमन पुनः सुरु गर्ने सम्भावनाबारे वार्ता केन्द्रित रहेको बताइएको छ।
ट्रम्पले सम्झौता चाँडै हुन सक्ने बताएका थिए
यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग सम्झौता चाँडै हुन सक्ने बताएका थिए। तर अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले शनिबार वार्तामा प्रगति भए पनि अझै धेरै काम बाँकी रहेको बताएका छन्।
भान्सका अनुसार अहिले मुख्य ध्यान जलपोतहरूलाई सुरक्षित रूपमा आवागमन गराउन सकिने व्यवस्था निर्माण गर्नेतर्फ केन्द्रित छ।
हार्मोज जलडमरूमध्यबाट विश्वको ठूलो हिस्सा तेल तथा प्राकृतिक ग्यास ओसारपसार हुने भएकाले यसको आवागमनमा आएको अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा समेत दबाब बढाएको छ।
शुल्क लगाउने विषयमा पनि विवाद
इरानले हार्मोज जलडमरूमध्य हुँदै जाने जलपोतबाट शुल्क उठाउने तयारी गरेको भन्ने रिपोर्टहरू पनि सार्वजनिक भएका थिए। केही रिपोर्टमा जहाजको कार्गो मूल्यको ५ देखि ७ प्रतिशतसम्म शुल्क लिन सक्ने सम्भावना उल्लेख गरिएको थियो।
तर, उपराष्ट्रपति भान्सले इरानले जलडमरूमध्यमा शुल्क लगाउने कुनै योजना नरहेको आफूहरूलाई जानकारी गराएको बताएका छन्।
ट्यांकरमाथि आक्रमणको आरोप
वार्ता सकारात्मक रूपमा अघि बढिरहेका बेला जलडमरूमध्य आसपास जलपोत सुरक्षाको विषय भने जटिल बनेको छ।
संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई)ले शनिबार इरानले राज्य नियन्त्रित तेल कम्पनी एडनोकसँग सम्बन्धित एउटा ट्यांकरलाई क्षेप्यास्त्र प्रहार गरी निशाना बनाएको आरोप लगाएको छ। यूएईका अनुसार घटनामा मानवीय क्षति भएको छैन।
त्यसैगरी, बेलायती समुद्री व्यापार सञ्चालन निकाय यूकेएमटीओले ओमानको तट नजिकै एउटा जलपोतमा अज्ञात प्रक्षेप्यास्त्र प्रहार भएको रिपोर्ट प्राप्त भएको जनाएको छ। घटनापछि लागेको आगो नियन्त्रणमा लिइएको र मानवीय क्षति नभएको बताइएको छ।
युएईले उल्लेख गरेको ट्यांकर र यूकेएमटीओले रिपोर्ट गरेको जलपोत एउटै हो वा फरक भन्ने विषय भने तत्काल स्पष्ट भएको छैन।
हार्मोज जलडमरूमध्यमा बढ्दो सुरक्षा जोखिमका बीच इरान–ओमान वार्तालाई जलपोत आवागमन सहज बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण पहलका रूपमा हेरिएको छ। तर, इरानले जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा खोल्न थप राजनीतिक र सुरक्षा सर्त अघि सारेपछि सम्झौताको अन्तिम स्वरूपबारे अझै अनिश्चितता कायम छ।
