काठमाडौँ- फागुन २१ नजिकिँदै गर्दा देशको राजनीतिक तापक्रम आकस्मिक रूपमा उकालो लागेको छ। सामान्य निर्वाचनभन्दा फरक, यसपटकको चुनाव प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार नै सार्वजनिक घोषणा गरेर लडिँदैछ। यही कारणले यो निर्वाचन केवल सांसद छान्ने प्रक्रिया मात्र नभएर, भविष्यको सत्ता संरचना निर्धारण गर्ने निर्णायक युद्धका रूपमा हेरिन थालेको छ। राजनीतिक दल, मतदाता, विश्लेषकदेखि सामाजिक सञ्जालसम्म—सबैको नजर एउटै प्रश्नमा अडिएको छ:फागुन २१ पछि नेपालको सत्ता कुन दिशामा मोडिन्छ?
झापा ५: प्रधानमन्त्रीका दुई सपना, एउटै मैदान
यस निर्वाचनको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण बनेको छ—झापा ५। यहाँ देशभर चर्चित दुई पात्र आमनेसामने छन्।एकातिर, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का तर्फबाट बालेन्द्र शाह (बालेन)—सडकदेखि सिंहदरबारसम्म ‘स्टाटस क्वो तोड्ने’ प्रतीक।
अर्कोतिर, नेकपा एमालेका तर्फबाट पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली—अनुभव, संगठन र सत्ता राजनीतिका पुराना खेलाडी।
दुवै उम्मेदवारलाई आ–आफ्नो दलले प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार घोषणा गरिसकेको छ। त्यसैले झापा ५ अब केवल क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धा रहेन, यो देशको नेतृत्व कसले लिन्छ भन्ने जनमत परीक्षणस्थल बनेको छ।
झापाका चिया बगानदेखि बजारका चौतारासम्म एउटा कुरा सुनिन्छ—
“यो चुनाव जित्नेले सिंहदरबारको ढोका खोल्छ।”
यता झापा ५ मै नेकपाले युवा नेता रन्जित तामाङलाई मैदानमा उतारेको छ भने कांग्रेसले मंधरा चिमरियालाई उम्मेदवार बनाएको छ। चारध्रुवीय प्रतिस्पर्धाले झापा ५ लाई अझै अप्रत्याशित बनाएको छ।
सर्लाही ४: कांग्रेसको गढमा विद्रोहको हुंकार
यदि झापा ५ शक्ति र व्यक्तित्वको लडाइँ हो भने, सर्लाही ४ विचार र विद्रोहको युद्धस्थल बनेको छ।कांग्रेसले यहाँ आफ्नो सभापति, भावी प्रधानमन्त्रीका रूपमा अघि सारेका गगन थापालाई उम्मेदवार बनाएको छ। पार्टीका लागि यो ‘प्रतिष्ठाको सवाल’ हो।तर चुनौती सानो छैन।
रास्वपाका अमरेशकुमार सिंह—जो यसअघि स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा विजयी भइसकेका थिए—फेरि मैदानमा छन्। सिंहलाई “पुराना दलविरुद्धको जनआक्रोशको प्रतिनिधि” मानिन्छ।कांग्रेसको गढ मानिएको सर्लाही ४ मा यसपटक मतदाताहरू खुलेर भन्दैछन्—“यसपालि गढ भत्किन सक्छ।”
यहाँ एमालेका अमनिशकुमार यादव र नेकपाका रजनिस राय पनि प्रतिस्पर्धामा छन्, जसले मत विभाजनलाई थप जटिल बनाएको छ।
झापा २ र ३: पुराना पद, नयाँ समीकरण
झापा २ मा निवर्तमान सभामुख देवराज घिमिरे र उपसभामुख इन्दिरा रानाबीचको भिडन्त आफैंमा ऐतिहासिक छ।कांग्रेसबाट सरिता प्रसाईं र नेकपाबाट धर्मशिला चापागाईं मैदानमा छन्। महिला उम्मेदवारको उल्लेख्य उपस्थितिले झापा २ लाई समावेशिताको प्रतीक पनि बनाएको छ।
झापा ३ झनै रोचक छ।
राप्रपाका अध्यक्ष राजेन्द्र लिङदेनलाई कांग्रेसका राजेन्द्र घिमिरे, एमालेका हरि राजवंशी र नेकपाका डिल्लीराम घिमिरेले घेराबन्दी गरेका छन्। यहाँ राजावादी, गणतन्त्रवादी र वाम धारबीचको प्रत्यक्ष संघर्ष देखिन्छ।
सुनसरी १: ‘भावी प्रधानमन्त्री’ भनेर मैदानमा हर्कराज राई
धरान उपमहानगरको प्रमुख पद छोडेर श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष हर्कराज राई चुनावी मैदानमा होमिनु आफैंमा सनसनी हो।त्यसमाथि उहाँले आफूलाई भावी प्रधानमन्त्री घोषणा गर्नुले सुनसरी १ लाई राष्ट्रिय चर्चाको केन्द्र बनाएको छ।
धरानमा देखिएको श्रम, स्वाभिमान र स्थानीय शासनको बहस अब संघीय राजनीतिमा प्रवेश गरेको संकेत मानिँदैछ।
मधेशको मैदान: सत्ता बनाउने निर्णायक भूमिका
धनुषा ३
यहाँ एमाले नेतृ जुली महतो, कांग्रेसका विमलेन्द्र निधि र रास्वपाका मनिष झाबीच त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धा छ।मधेशको राजनीतिक दिशा तय गर्ने निर्वाचनमध्ये यो एक हो।
धनुषा ४
अझै रोचक।एमालेका उपमहासचिव रघुवीर महासेठ, कांग्रेसका महेन्द्र यादव, रास्वपाका राजकिशोर महतो र नेकपाका संजयकुमार महतो—चारै प्रभावशाली नाम।यहाँ मतदाताहरू भन्छन्,“एक मतले इतिहास बदलिन सक्छ।”
सप्तरी २ र ३
सप्तरी २ मा जनमत पार्टीका अध्यक्ष सीके राउतलाई उहाँकै पूर्वसहकर्मी, मधेशका पूर्वमुख्यमन्त्री सतिशकुमार सिंह र जनअधिकार पार्टीका अध्यक्ष शरदसिंह यादवले चुनौती दिएका छन्।सप्तरी ३ मा जसपा नेपालका अध्यक्ष उपेन्द्र यादव, एमालेका ताराकान्त चौधरी, कांग्रेसका दिनेश यादव र रास्वपाका अमरकान्त चौधरीबीच बहुपक्षीय प्रतिस्पर्धा छ।
चितवन, तनहुँ र रुकुमपूर्व: सत्ता समीकरणको केन्द्र
चितवन २ र ३ मारास्वपा सभापति रवि लामिछाने र भरतपुर महानगरकी निवर्तमान प्रमुख रेनु दाहाल चुनावी मैदानमा छन्। यी क्षेत्रलाई सत्ता निर्माणको ‘किङमेकर क्षेत्र’ मानिन्छ।
तनहुँ १ मा
रास्वपा उपसभापति स्वर्णिम वाग्ले, एमालेकी भगवती न्यौपाने र कांग्रेसका गोविन्द भट्टराईबीच कडा भिडन्त छ।
रुकुमपूर्वमा
नेकपाका संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल स्वयं मैदानमा छन्। उहाँसँग कांग्रेसकी कुसुमदेवी थापा, एमालेका लीलामणि गौतम र रास्वपाका लखनकुमार थापा प्रतिस्पर्धामा छन्।
काठमाडौँ ३: उज्यालो बनाम पुराना शक्ति
काठमाडौँ ३ मा उज्यालो पार्टीका अध्यक्ष कुलमान घिसिङ उम्मेदवार बनेपछि राजनीतिक तरंग फैलिएको छ।रास्वपाको एकता त्यागेर आफ्नै पार्टीमा फर्किएका घिसिङलाई रास्वपाका राजुनाथ पाण्डे, एमालेका रामेश्वर फुयाल र नेकपाका निरज लामाले चुनौती दिएका छन्।काठमाडौँ ३ लाई धेरैले “वैकल्पिक राजनीतिमाथिको जनमत संग्रह” का रूपमा हेरेका छन्।
निष्कर्ष: फागुन २१ ले के ल्याउँछ?
यो चुनाव केवल मत गणनाको प्रक्रिया होइन।यो पुराना दल बनाम नयाँ शक्ति,अनुभव बनाम परिवर्तन,सत्ता बनाम सपनाको निर्णायक टकराव हो।
फागुन २१ पछि– प्रधानमन्त्री को बन्छ?– संसदको शक्ति सन्तुलन कता ढल्किन्छ?
– पुराना गढ भत्किन्छन् कि नयाँ गढ बन्छन्?यी सबै प्रश्नको उत्तर मतपेटिकाभित्र बन्द छन्।एक कुरा भने पक्का छ—यो निर्वाचनले नेपालको राजनीति पुरानै ढाँचामा फर्कँदैन।
