काठमाडौं – बुधबार, १२ अगस्ट २०२६ मा विश्वका विभिन्न भागबाट दुर्लभ सूर्यग्रहण देखिँदैछ। उत्तरी रुस, ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड, स्पेन र पोर्चुगलका केही भागमा पूर्ण सूर्यग्रहण देखिनेछ भने अमेरिका, क्यानडा, युरोप र उत्तर–पश्चिम अफ्रिकाका धेरै क्षेत्रमा आंशिक सूर्यग्रहण देखिनेछ।
खगोलीय घटनामा चन्द्रमा पृथ्वी र सूर्यको बीचमा आएर सूर्यको प्रकाशलाई केही समयका लागि आंशिक वा पूर्ण रूपमा छेक्छ। चन्द्रमाले सूर्यलाई पूर्ण रूपमा ढाक्दा पूर्ण सूर्यग्रहण हुन्छ भने केही भाग मात्र ढाक्दा आंशिक सूर्यग्रहण देखिन्छ।
रुसबाट सुरु भएर स्पेनसम्म पुग्नेछ पूर्ण ग्रहण
आगामी सूर्यग्रहणको पूर्ण चरण उत्तरी रुसको एक दुर्गम क्षेत्रमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो देखिनेछ। त्यसपछि ग्रहणको मार्ग ग्रिनल्यान्ड र आइसल्यान्ड हुँदै युरोपतर्फ अघि बढ्नेछ।
स्पेनमा भने सूर्यास्त हुनुअघि पूर्ण सूर्यग्रहण देखिनेछ। पूर्ण ग्रहणको अवधि निकै छोटो हुनेछ र यसको अधिकतम चरण साढे दुई मिनेटभन्दा कम रहनेछ।
पूर्ण सूर्यग्रहणका क्रममा चन्द्रमाले सूर्यको चम्किलो सतह पूर्ण रूपमा ढाक्ने भएकाले दिनको समयमा केहीबेर अँध्यारो वा गोधूलिजस्तो वातावरण बन्नेछ।
सूर्यको ‘कोरोना’ देखिने दुर्लभ अवसर
पूर्ण सूर्यग्रहणको समयमा सूर्यको बाहिरी वायुमण्डल ‘कोरोना’ देख्न सकिन्छ। सामान्य अवस्थामा सूर्यको अत्यधिक चमकका कारण कोरोना नाङ्गो आँखाले देखिँदैन।
ग्रहणको पूर्ण चरणमा सूर्यको मुख्य सतह चन्द्रमाले ढाकिदिँदा कोरोना चम्किलो घेराजस्तो देखिन्छ। यही कारण पूर्ण सूर्यग्रहणलाई खगोलप्रेमीहरूले निकै रोचक खगोलीय घटनाका रूपमा लिने गर्छन्।
अमेरिका, क्यानडा र युरोपमा आंशिक ग्रहण
पूर्ण ग्रहणको मार्गबाहेक अमेरिकाका उत्तरी भाग, क्यानडा, उत्तर–पश्चिम अफ्रिका तथा युरोपका धेरै क्षेत्रमा आंशिक सूर्यग्रहण देखिनेछ।
केही स्थानमा सूर्यको ९० प्रतिशत वा त्यसभन्दा बढी भाग चन्द्रमाले ढाक्नेछ। अफ्रिका तथा युरोपका केही क्षेत्रमा भने सूर्यास्तकै समयमा ग्रहण देखिने भएकाले दृश्य थप आकर्षक हुने अपेक्षा गरिएको छ।
सूर्यग्रहणका तीन प्रमुख प्रकार
सूर्यग्रहणलाई मुख्यतः तीन प्रकारमा विभाजन गरिन्छ—पूर्ण, आंशिक र वलयाकार।
चन्द्रमा सूर्यको अगाडि आएर सूर्यलाई पूर्ण रूपमा ढाक्दा पूर्ण सूर्यग्रहण हुन्छ। चन्द्रमाको बाहिरी छाया पर्ने क्षेत्रमा आंशिक सूर्यग्रहण देखिन्छ।
त्यस्तै, चन्द्रमा पृथ्वीबाट तुलनात्मक रूपमा टाढा हुँदा सूर्यलाई पूर्ण रूपमा ढाक्न नसक्दा सूर्यको बाहिरी भाग चम्किलो घेराजस्तो देखिन्छ। यसलाई वलयाकार सूर्यग्रहण भनिन्छ।
नेपालबाट देखिन्छ त ?
१२ अगस्टको यो सूर्यग्रहणको पूर्ण चरण नेपालबाट देखिने छैन। त्यसैले नेपालमा रहेका खगोलप्रेमीहरूले प्रत्यक्ष ग्रहण हेर्न सक्ने छैनन्।
यद्यपि, विश्वका विभिन्न खगोलीय संस्था तथा सञ्चारमाध्यमले ग्रहणको लाइभ स्ट्रिमिङ र तस्बिरहरू सार्वजनिक गर्ने भएकाले नेपालबाट पनि अनलाइनमार्फत यो दुर्लभ खगोलीय घटना अवलोकन गर्न सकिनेछ।
सूर्यग्रहण हेर्दा सावधानी आवश्यक
सूर्यग्रहणलाई प्रत्यक्ष हेर्दा सामान्य सनग्लास प्रयोग गर्नु सुरक्षित हुँदैन। सूर्यलाई सीधै हेर्दा आँखामा स्थायी क्षति पुग्न सक्ने भएकाले प्रमाणित सौर्य अवलोकन चस्मा वा सुरक्षित सौर्य फिल्टर प्रयोग गर्नुपर्छ।
१२ अगस्ट २०२६ को सूर्यग्रहण खगोलप्रेमीका लागि विशेष अवसर बन्नेछ। प्रत्यक्ष देखिने क्षेत्रमा रहेका मानिसले आकाशमा दिनमै केही समयका लागि देखिने असाधारण अँध्यारो र सूर्यको कोरोना अवलोकन गर्न पाउनेछन् भने अन्य क्षेत्रका दर्शकले अनलाइन लाइभमार्फत यो दृश्य हेर्न सक्नेछन्।
