काठमाडौं -भदौ २४ गते राजधानीको मुटु सिंहदरबार क्षेत्रमा भएको आगजनी र तोडफोड घटनासँग जोडिएको एक सनसनीपूर्ण मोड बाहिर आएको छ। उक्त घटनाको भिडियो आफैंले सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गर्दै “सिंहदरबारको गेट तोडेर भित्र पसेर गृह मन्त्रालयदेखि सबै कार्यालयमा आगो लगाई भ्याइसक्यौं” भनेर सगर्व बोलेका एक व्यक्तिलाई प्रहरीले घटना भएको करिब पाँच महिनापछि पक्राउ गरेको हो।
पक्राउ पर्ने व्यक्ति चितवन खैरहनी नगरपालिका–९ घर भएका महेन्द्र गौतम हुन्, जो हाल काठमाडौं महानगरपालिका–२९ अनामनगरमा बसोबास गर्दै आएका थिए। प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रवक्ता पवनकुमार भट्टराईका अनुसार गौतमलाई उपलब्ध डिजिटल प्रमाण, भिडिओ विश्लेषण र घटनास्थलका फुटेजहरूको आधारमा नियन्त्रणमा लिइएको हो।यो गिरफ्तारीसँगै भदौ २४ गतेको ‘जेनजी आन्दोलन’ का क्रममा भएको सिंहदरबार आगजनी प्रकरण फेरि एकपटक राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा आएको छ।
भिडिओ नै बन्यो पासो
प्रहरी स्रोतका अनुसार गौतमले आफैंले खिचेको भिडिओमा आगजनीपछि फर्किंदै उत्साहका साथ बोलेको दृश्य देखिन्छ। भिडिओमा उनी आफ्ना साथीहरूसँग हाँस्दै, गर्वका साथ सिंहदरबारभित्र प्रवेश गरेको, गेट तोडेको र विभिन्न कार्यालयहरूमा आगो लगाएको दाबी गर्दै सुन्न सकिन्छ।
सामाजिक सञ्जालमा उक्त भिडिओ केही समय भाइरल बनेको थियो। सुरुमा धेरैले यसलाई अतिरञ्जित दाबी ठाने पनि प्रहरीको डिजिटल फरेन्सिक टिमले भिडिओको लोकेसन, पृष्ठभूमि, समय र अन्य प्राविधिक पक्ष विश्लेषण गरेपछि यो केवल ‘फुर्सदको बयान’ नभई गम्भीर आपराधिक गतिविधिसँग सम्बन्धित रहेको निष्कर्ष निकालेको बताइन्छ।प्रवक्ता भट्टराईले भने,“हामीले उपलब्ध प्रमाण, भिडिओ फुटेज, सामाजिक सञ्जाल पोस्ट र घटनास्थलका सीसीटीभी दृश्यहरूको विश्लेषण गरेका छौं। सबै आधार जोडिँदा उनी प्रत्यक्ष संलग्न रहेको पुष्टि भएपछि पक्राउ गरिएको हो।”
सिंहदरबार—राज्यको मुटुमा आगो
सिंहदरबार केवल एउटा भवन होइन; यो नेपाल सरकारको प्रशासनिक शक्ति केन्द्र हो। यहाँ प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयदेखि अधिकांश मन्त्रालयहरू अवस्थित छन्। यस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा आगजनी हुनु आफैंमा राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडिएको गम्भीर विषय हो।भदौ २४ गते ‘जेनजी आन्दोलन’ का नाममा सडकमा उत्रिएको भीड नियन्त्रणबाहिर जाँदा सिंहदरबारको बाहिरी सुरक्षाचक्र भंग भएको थियो। भीडले ढुंगामुढा, तोडफोड र आगजनी गरेको दृश्यहरू सार्वजनिक भएका थिए। त्यसबेला सुरक्षाकर्मीले बल प्रयोग गरेर अवस्था नियन्त्रणमा लिएका थिए, तर क्षतिको यकिन विवरण सार्वजनिक हुन समय लागेको थियो।गौतमको भिडिओ सार्वजनिक भएपछि यो प्रश्न उठेको थियो—के भीडभित्र योजनाबद्ध समूह सक्रिय थियो? प्रहरीले अहिले त्यही कोणबाट अनुसन्धान अघि बढाएको छ।
को हुन् महेन्द्र गौतम?
पक्राउ परेका गौतम चितवनको खैरहनी नगरपालिका–९ घर भएका व्यक्ति हुन्। उनी केही समयदेखि काठमाडौंमा बस्दै आएका थिए। प्रारम्भिक अनुसन्धानमा उनी सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय र आन्दोलनकारी समूहसँग नजिक रहेको देखिएको स्रोत बताउँछन्।प्रहरीले उनको मोबाइल, ल्यापटप र सामाजिक सञ्जाल अकाउन्टहरू जफत गरेर डिजिटल डाटा परीक्षण सुरु गरेको छ। अन्य व्यक्तिहरूको संलग्नता पनि खोजी भइरहेको जनाइएको छ।
कुन कसुरमा कारबाही?
गौतममाथि “आपराधिक उपद्रव” कसुरमा मुद्दा दर्ता गरिएको छ। जिल्ला अदालत काठमाडौंले उनलाई पाँच दिन म्याद थप अनुमति दिएको छ।आपराधिक उपद्रव कसुरमा दोषी ठहरिएमा कैद र जरिवानासहित कडा सजाय हुन सक्ने कानुनी व्यवस्था छ, विशेषगरी सरकारी सम्पत्ति क्षति, आगजनी र राज्य सुरक्षामा खतरा पुर्याउने गतिविधिमा संलग्नता पुष्टि भएमा सजाय झन् कडा हुने कानुनविद्हरू बताउँछन्।
प्रहरीका अनुसार यो गिरफ्तारी केवल सुरुवात हो। भिडिओमा देखिएका अन्य व्यक्तिहरूको पहिचान भइरहेको छ। डिजिटल ट्र्याकिङ, मोबाइल लोकेसन डाटा, सीसीटीभी र प्रत्यक्षदर्शी बयानहरू संकलन भइरहेका छन्।एक वरिष्ठ अधिकृत भन्छन्,“यो आकस्मिक भीडको उन्माद मात्र होइन, योजनाबद्ध अराजकताको संकेत पनि हुन सक्छ। हामी सबै कोणबाट अनुसन्धान गर्दैछौं।”
गौतम पक्राउ परेपछि सामाजिक सञ्जालमा दुई धार देखिएका छन्। केहीले “कानुनले आफ्नो काम गर्यो” भन्दै स्वागत गरेका छन् भने केहीले आन्दोलन दबाउन सरकार कडा बनेको आरोप लगाएका छन्।तर सुरक्षाविज्ञहरू भन्छन्—राज्यका प्रमुख प्रशासनिक संरचनामा आगो लगाउने कामलाई ‘आन्दोलन’ को नाममा सामान्यीकरण गर्न सकिँदैन।
प्रहरीले दिएको सन्देश स्पष्ट छ , डिजिटल युगमा अपराध गरेर आफैं प्रमाण सार्वजनिक गर्नेहरू कानुनको पहुँचबाट टाढा रहन सक्दैनन्।प्रवक्ता भट्टराईको शब्दमा,“सामाजिक सञ्जालमा गर्वका साथ पोस्ट गरिएको सामग्री नै कहिलेकाहीँ बलियो प्रमाण बन्छ।”
सिंहदरबार आगजनी प्रकरणमा महेन्द्र गौतमको गिरफ्तारीले देखाएको छ—राज्यविरुद्धको हिंसात्मक गतिविधि, चाहे त्यो भीडको आडमा होस् वा व्यक्तिगत ‘बहादुरी’ प्रदर्शनका लागि, अन्ततः कानुनी कठघरामा पुग्छ।अब प्रश्न छ—यो घटनाको जालो कति टाढासम्म फैलिएको छ?
के गौतम एक्लै थिए, वा कुनै संगठित समूहको हिस्सा?प्रहरी अनुसन्धान जारी छ। तर एउटा कुरा प्रस्ट भइसकेको छ , ‘भिडिओ वीरता’ अब कानुनी घेराभन्दा बाहिर छैन।
