काठमाडौं – सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल (एपीएफ) को नेतृत्व परिवर्तन हुने भएको छ । सरकारले संगठनको १३ औं महानिरीक्षक (आईजीपी) मा नारायणदत्त पौडेल लाई बढुवा गर्ने निर्णय गरेसँगै सुरक्षा संयन्त्रको महत्वपूर्ण अंग मानिने सशस्त्र प्रहरी बल नयाँ नेतृत्वमा प्रवेश गर्न लागेको हो । सोमबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) पौडेललाई आईजीपीमा नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो ।
नवनियुक्त आईजीपी पौडेलले आगामी १८ वैशाखपछि औपचारिक रूपमा संगठनको कमाण्ड सम्हाल्ने छन् । हालका आईजीपी राजु अर्याल ले चार वर्षे कार्यकाल पूरा गरी सोही दिनबाट अवकाश पाउँदैछन् । यससँगै एपीएफमा नेतृत्व हस्तान्तरणको प्रक्रिया औपचारिक रूपमा अगाडि बढ्नेछ ।
नेतृत्व परिवर्तनको पृष्ठभूमि
सशस्त्र प्रहरी बल नेपालको अर्धसैनिक संरचना भएको सुरक्षा निकाय हो, जसले सीमा सुरक्षा, दंगा नियन्त्रण, विपद् व्यवस्थापन, तथा विशेष सुरक्षा जिम्मेवारीहरू वहन गर्दै आएको छ । यस्तो संस्थाको नेतृत्व चयन सधैं रणनीतिक र संवेदनशील मानिन्छ ।यसपटकको आईजीपी नियुक्ति प्रक्रियामा पनि वरिष्ठता, कार्यसम्पादन, अनुभव तथा संगठनभित्रको प्रभावका आधारमा प्रतिस्पर्धा भएको थियो । तर ती सबै मापदण्डमा पौडेल अगाडि देखिएका कारण उनी स्वाभाविक रूपमा पहिलो दाबेदार मानिएका थिए ।
आईजीपीका लागि प्रतिस्पर्धामा रहेका अन्य एआईजीहरूमा वंशी दाहाल र गणेश ठाडा मगर थिए । दाहाल सीमा सुरक्षा विभागमा कार्यरत थिए भने ठाडा मगर कार्य विभागमा जिम्मेवारी सम्हालिरहेका थिए ।तर वरिष्ठताको हिसाबले दुवै अधिकारी पौडेलभन्दा पछि परेका थिए । दाहाल पौडेलभन्दा करिब पाँच महिना पछि एआईजीमा बढुवा भएका थिए भने ठाडा मगर त अझ करिब दुई वर्ष जुनियर मानिन्छन् ।
सेवा यात्रा: इन्स्पेक्टरदेखि आईजीपीसम्म
नारायणदत्त पौडेलको सेवा यात्रा लामो र अनुभवसम्पन्न रहेको छ । उनले १८ चैत २०५४ सालमा नेपाल प्रहरीको इन्स्पेक्टर पदबाट आफ्नो करियर सुरु गरेका थिए ।नेपालमा सशस्त्र प्रहरी बलको स्थापना भएपछि उनी स्थानान्तरण भएर उक्त संगठनमा आएका थिए । त्यसपछि उनले क्रमशः विभिन्न तहमा जिम्मेवारी सम्हाल्दै अनुभव संकलन गरेका छन् ।
उनको करियरको मुख्य पदोन्नति क्रम यस प्रकार छः
१८ असार २०५८ : सशस्त्र प्रहरीमा कामु डीएसपी
१८ चैत २०५८ : स्थायी डीएसपी
२९ चैत २०६३ : एसपी
२ जेठ २०७० : एसएसपी
१३ कात्तिक २०७५ : डीआईजी
६ जेठ २०७९ : एआईजी
यसरी करिब तीन दशक लामो सेवाकालमा उनले संगठनका विभिन्न महत्वपूर्ण विभागहरूमा काम गर्दै नेतृत्व क्षमता विकास गरेका छन् ।
एआईजीबाट आईजीपीसम्मको यात्रा
पौडेल ६ जेठ २०७९ मा एआईजीमा बढुवा भएका थिए । तत्कालीन सन्दर्भमा आईजीपी राजु अर्यालको नियुक्तिपछि रिक्त भएको एआईजी पदमा उनलाई बढुवा गरिएको थियो । उनको बढुवा त्यतिबेला पनि अपेक्षित मानिएको थियो, किनकि उनी संगठनभित्र अनुभवी र सक्षम अधिकृतका रूपमा चिनिन्थे ।
दोस्रो दाबेदार दाहाल भने २८ असोज २०७९ मा मात्रै एआईजीमा बढुवा भएका थिए । त्यसका लागि सरकारले सीमा सुरक्षा विभागमा अतिरिक्त दरबन्दी समेत सिर्जना गरेको थियो ।
यस्तै, ठाडा मगर २ असार २०८२ मा एआईजी बनेका थिए, जसले उनीहरूको प्रतिस्पर्धात्मक स्थिति अझ कमजोर बनाएको थियो ।
कार्यकाल र अवकाश
नवनियुक्त आईजीपी पौडेलले १८ चैत २०८४ सम्म संगठन प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हाल्ने छन् । सशस्त्र प्रहरी नियमावली अनुसार ३० वर्षे सेवा हद लागू हुने भएकाले उनी सोही मितिमा अनिवार्य अवकाशमा जानेछन् ।यस हिसाबले उनले करिब दुई वर्ष संगठनको नेतृत्व गर्नेछन् । यो अवधि संगठन सुधार, संरचनात्मक सुदृढीकरण र नीति कार्यान्वयनका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ ।
नेतृत्वका चुनौती र अपेक्षा
पौडेलको नेतृत्वमा सशस्त्र प्रहरी बलले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीहरू पनि कम छैनन् ।पहिलो चुनौती सीमा सुरक्षा हो । नेपाल–भारत खुला सीमा र नेपाल–चीन सीमाको संवेदनशीलता सशस्त्र प्रहरीका लागि सधैं महत्वपूर्ण विषय रहँदै आएको छ । अवैध तस्करी, मानव बेचबिखन, लागूऔषध ओसारपसार जस्ता अपराध नियन्त्रणमा एपीएफको भूमिका निर्णायक मानिन्छ ।
दोस्रो, विपद् व्यवस्थापन । नेपाल भूकम्प, बाढी, पहिरो जस्ता प्राकृतिक विपद्को उच्च जोखिममा रहेको देश हो । यस्ता अवस्थामा सशस्त्र प्रहरी बलको उद्धार तथा राहत भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ ।तेस्रो, आन्तरिक सुरक्षा । प्रदर्शन, दंगा, तथा अन्य असामाजिक गतिविधि नियन्त्रणमा एपीएफको सक्रिय भूमिका रहन्छ ।यी सबै क्षेत्रमा प्रभावकारी नेतृत्व प्रदान गर्नु नयाँ आईजीपीका लागि ठूलो जिम्मेवारी हुनेछ ।
संगठनभित्र सुधारको आवश्यकता
सशस्त्र प्रहरी बलभित्र लामो समयदेखि संरचनात्मक सुधार, जनशक्ति व्यवस्थापन, तालिम प्रणाली तथा उपकरण आधुनिकीकरणको आवश्यकता औंल्याउँदै आइएको छ ।पौडेलले आफ्नो कार्यकालमा यी विषयलाई प्राथमिकता दिने अपेक्षा गरिएको छ । विशेष गरी: प्रविधिमैत्री सुरक्षा प्रणाली , आधुनिक उपकरणको प्रयोग , दक्ष जनशक्ति विकास , सीमा निगरानी प्रणाली सुदृढीकरण
यी क्षेत्रमा सुधार गर्न सके संगठनको कार्यक्षमता अझ प्रभावकारी बन्ने विश्वास गरिएको छ ।
नारायणदत्त पौडेलको आईजीपीमा नियुक्ति सशस्त्र प्रहरी बलका लागि नयाँ अध्यायको सुरुवात हो । वरिष्ठता, अनुभव र संगठनभित्रको पकडका आधारमा उनी स्वाभाविक छनोटका रूपमा अघि आएका छन् ।उनको नेतृत्वमा एपीएफले सीमा सुरक्षा, विपद् व्यवस्थापन तथा आन्तरिक सुरक्षा क्षेत्रमा थप प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।अब सबैको नजर नयाँ आईजीपीको कार्यशैली, प्राथमिकता र सुधार योजनातर्फ केन्द्रित हुनेछ । आगामी दुई वर्ष सशस्त्र प्रहरी बलका लागि परिवर्तन र सुदृढीकरणको अवसर बन्न सक्छ — यदि नेतृत्वले सही दिशा र दृढ निर्णय लिन सक्यो भने ।
