काठमाडौं – वैदेशिक रोजगार विभाग ले वैदेशिक रोजगारीमा पठाइदिने बहानामा ठगी गर्ने व्यक्तिहरूको नाम तथा विवरण सार्वजनिक गर्दै मानव बेचबिखन तथा आर्थिक ठगी नियन्त्रणतर्फ महत्वपूर्ण कदम चालेको छ। पछिल्लो समय वैदेशिक रोजगारीको आकर्षण बढेसँगै यससँग सम्बन्धित ठगीका घटनाहरू पनि तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला विभागको यस्तो निर्णयलाई सरोकारवालाहरूले सकारात्मक रूपमा लिएका छन्।
नवनियुक्त श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षामन्त्री दिपक कुमार साह को निर्देशनमा विभागले पहिलोपटक व्यक्तिगत रूपमा ठगी गर्नेहरूको विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेको हो। यस कदमले ठगीमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउन मात्र होइन, सर्वसाधारणलाई सचेत बनाउन पनि ठूलो भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विभागका अनुसार २०८२ साल फागुन १७ गतेदेखि २०८२ साल चैत १७ गतेसम्मको एक महिनाको अवधिमा मात्रै ३४६ भन्दा बढी व्यक्तिहरू ठगीका आरोपमा सूचीकृत भएका छन्। यी व्यक्तिहरू विरुद्ध वैदेशिक रोजगार सम्बन्धी कसूरमा उजुरी परेको र अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढिरहेको जनाइएको छ। सार्वजनिक गरिएको सूचीमा प्रतिवादीहरूको नाम, स्थायी ठेगाना तथा उनीहरूले ठगेको भनिएको रकम (विगो) समेत उल्लेख गरिएको छ।
विभागको अनुसन्धान तथा मुद्दा शाखामा दर्ता भएका उजुरीहरूको आधारमा यो सूची तयार गरिएको हो। विशेषगरी वैदेशिक रोजगारीमा आकर्षक तलब, सुरक्षित काम र छिटो भिसा दिलाइदिने प्रलोभन देखाएर सर्वसाधारणबाट लाखौँ रुपैयाँ असुल्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको देखिएको छ। कतिपय पीडितहरू वैदेशिक रोजगारमा जान नपाई आर्थिक रूपमा ठूलो क्षति व्यहोर्न बाध्य भएका छन् भने केहीले विदेश पुगेपछि पनि सम्झौता अनुसारको काम नपाएर समस्यामा परेको गुनासो गरेका छन्।
विभागले अबदेखि हरेक तीन–तीन दिनमा दर्ता भएका नयाँ मुद्दाहरूको विवरण आफ्नो आधिकारिक वेबसाइटमार्फत सार्वजनिक गर्ने घोषणा गरेको छ। यसले पारदर्शिता अभिवृद्धि गर्नुका साथै सम्भावित पीडितहरूलाई समयमै सचेत गराउने विश्वास लिइएको छ। सार्वजनिक विवरणमा समावेश गरिने जानकारीले ठगीमा संलग्न व्यक्तिहरूको पहिचान खुलाउने भएकाले उनीहरूसँग सम्बन्धित गतिविधिमा संलग्न हुनुअघि सर्वसाधारणले सजगता अपनाउन सक्नेछन्।
सरकारको यो कदमले वैदेशिक रोजगार क्षेत्रमा देखिएका विकृतिहरू नियन्त्रण गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली युवाहरू प्रायः आर्थिक रूपमा कमजोर पृष्ठभूमिबाट आउने भएकाले उनीहरू सजिलै प्रलोभनमा पर्ने गरेका छन्। यस अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै विभागले चेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि औंल्याइएको छ।
विज्ञहरूका अनुसार केवल नाम सार्वजनिक गर्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन, ठगीमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई कडा कारबाही गर्नुपर्ने हुन्छ। यसका लागि कानुनी प्रक्रिया छिटो र प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको उनीहरूको भनाइ छ। साथै, वैदेशिक रोजगार व्यवसायलाई व्यवस्थित बनाउन लाइसेन्स प्राप्त म्यानपावर कम्पनीहरूको अनुगमनलाई पनि कडाइका साथ अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ।
वैदेशिक रोजगार विभागले यसअघि पनि विभिन्न समयमा ठगीमा संलग्न म्यानपावर कम्पनीहरूमाथि कारबाही गर्दै आएको छ। तर पछिल्लो समय व्यक्तिगत रूपमा ठगी गर्नेहरू बढ्दै गएकाले यस्तो सूची सार्वजनिक गर्ने निर्णय गरिएको हो। यसले संगठित गिरोहबाहेक व्यक्तिगत रूपमा ठगी गर्नेहरूलाई पनि निगरानीमा ल्याउन मद्दत पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
साथै, विभागले सर्वसाधारणलाई वैदेशिक रोजगारीमा जानुअघि अनिवार्य रूपमा आवश्यक कागजातहरू जाँच गर्न, आधिकारिक म्यानपावर कम्पनीमार्फत मात्र प्रक्रिया अघि बढाउन र कुनै पनि व्यक्तिलाई नगद रकम बुझाउँदा रसिद लिन आग्रह गरेको छ। यदि कसैले ठगी गरेको आशंका लागेमा तुरुन्तै सम्बन्धित निकायमा उजुरी दिन पनि आग्रह गरिएको छ।
पीडितहरूको भनाइ अनुसार कतिपय ठगहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत सम्पर्क गरेर आकर्षक अफर दिने, छिटो प्रक्रिया मिलाइदिने र कम खर्चमा विदेश पठाइदिने आश्वासन दिने गरेका छन्। यस्तो अवस्थामा सामाजिक सञ्जालमार्फत आएका प्रस्तावहरूमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने देखिन्छ।
यसैबीच, मानव अधिकारकर्मीहरूले वैदेशिक रोजगार क्षेत्रमा देखिएका समस्याहरू समाधान गर्न दीर्घकालीन रणनीति आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार बेरोजगारी, गरिबी र अवसरको अभावका कारण युवाहरू विदेशिन बाध्य हुने अवस्था रहेसम्म ठगीका घटना पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुनेछ।
अन्ततः, वैदेशिक रोजगार विभागको यो पहलले ठगी नियन्त्रणमा एक महत्वपूर्ण सुरुवात गरेको छ। यदि यसलाई निरन्तरता दिइयो र कानुनी कारबाही प्रभावकारी रूपमा अघि बढाइयो भने भविष्यमा यस्ता अपराधहरू न्यूनीकरण गर्न सकिने विश्वास गर्न सकिन्छ। साथै, सर्वसाधारणको सचेतना र जिम्मेवारीपूर्ण व्यवहारले पनि यस्ता घटनाहरू कम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।
