स्याङ्जामा ‘रातो क्रान्ति’को सुरुवात : आँधीखोला किनारमा पहिलोपटक तर्बुजाखेती, व्यावसायिक उत्पादनतर्फ भीरकोटको ठूलो फड्को

वालिङ– स्याङ्जाको वालिङ नजिकै पर्ने भीरकोट नगरपालिका ले कृषि क्षेत्रमा नयाँ प्रयोग थालेको छ। आँधीखोला किनारको उर्वर जमिनमा परीक्षणका रूपमा सुरु गरिएको तर्बुजाखेतीले यहाँका किसानमा नयाँ आशा जगाएको छ। सम्भवतः जिल्लामै पहिलो पटक सुरु गरिएको यो नमूना खेती सफल भए व्यावसायिक उत्पादनतर्फ ठूलो विस्तार गरिने नगरपालिकाले जनाएको छ।
नगरपालिकाले Heifer International सँगको सहकार्यमा ‘भीरकोट कृषि तथा पशु विकास परियोजना’ मार्फत तर्बुजाखेतीको सम्भाव्यता अध्ययन गरी परीक्षण चरण सुरु गरेको हो। नगर प्रमुख गोविन्दकुमार कर्माचार्यका अनुसार यहाँको हावापानी, माटो र नदी किनारको भू–बनोट तर्बुजा उत्पादनका लागि उपयुक्त देखिएकाले व्यावसायिक लक्ष्यसहित पहिलो चरणमा बीउ, बेर्ना, उपकरण तथा प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराइएको छ।
“पहिलो चरणमा किसानले परीक्षणका रूपमा लगाएका छन्। उत्पादन राम्रो देखिएपछि ठूलो परिमाणमा व्यावसायिक खेतीमा जोड दिन्छौँ,” नगर प्रमुख कर्माचार्यले भने। उनले उत्पादित तर्बुजा किसानले आफैँ बिक्री गर्न सक्ने र बजार व्यवस्थापनमा समस्या आए नगरपालिकाले जिम्मा लिने स्पष्ट पारे। यसले किसानलाई बजारको जोखिमबाट जोगाउने विश्वास लिइएको छ।
भीरकोट नगरपालिका वडा नम्बर १ को आँधीखोला नदी किनारस्थित भीरकोट खेलमैदान परिसर, वडा नम्बर ४, वडा नम्बर ५ को पकान क्षेत्र तथा वडा नम्बर ६ को एकुवार फाँटमा गरी करिब २० रोपनी क्षेत्रफलमा तर्बुजाखेती सुरु गरिएको छ। यसपटक १८ जना किसान प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न भएका छन्।
परियोजनाका कृषि प्राविधिक अनिश अर्यालका अनुसार रोपिएको तर्बुजा आगामी जेठ मसान्तसम्म उत्पादन दिन सक्नेछ। “जिल्लामै पहिलो, नयाँ र नमूना खेती भएकाले किसानले प्रविधि सिकेर आगामी वर्षदेखि अझै ठूलो क्षेत्रफलमा उत्पादन विस्तार गर्न सक्छन्,” उनले बताए।
यस परियोजनाअन्तर्गत ‘लक्ष्मी’ र ‘सरस्वती’ जातका तर्बुजा रोपिएका छन्। स्थानीय स्तरमै माग उच्च हुने तथा बजारमा आयातित तर्बुजाको विकल्प दिन सक्ने भएकाले यी जात छनोट गरिएको जनाइएको छ। परीक्षण सफल भए भीरकोटलाई स्याङ्जामै तर्बुजा उत्पादनको केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने दीर्घकालीन योजना रहेको नगरपालिकाले जनाएको छ।
अहिलेसम्म स्याङ्जाका किसान मुख्यतः धान, मकै, गहुँजस्ता परम्परागत बाली तथा मौसमी तरकारीमा निर्भर थिए। तर बजारमा बेमौसमी तरकारी र फलफूलको माग बढ्दै जाँदा किसानले आम्दानी विविधीकरण गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। यही सन्दर्भमा तर्बुजाखेतीलाई नयाँ अवसरका रूपमा लिइएको हो।
नगरपालिकाले तर्बुजासँगै सिम्ला मिर्च, अकबरे खुर्सानी लगायत बेमौसमी तरकारी उत्पादनमा समेत जोड दिएको छ। यसले एकातिर स्थानीय बजार पूर्ति गर्ने र अर्कोतिर बाहिरी जिल्लासम्म निर्यातको सम्भावना खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
आँधीखोला किनारको खाली जमिन प्रयोगमा ल्याउँदा बाढी–पहिरोको जोखिम न्यून हुने, सिंचाइ सुविधा सहज हुने तथा उत्पादन लागत घट्ने विश्वास गरिएको छ। किसानहरू पनि प्रारम्भिक उत्साहमा देखिएका छन्। स्थानीय किसानका अनुसार नगरपालिकाले बीउ, प्रविधि र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउँदा नयाँ खेतीमा हात हाल्न सहज भएको छ।
यदि यो परीक्षण सफल भयो भने स्याङ्जामा ‘रातो सुन’का रूपमा चिनिने तर्बुजाले किसानको आम्दानीमा गुणात्मक वृद्धि गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। जिल्लामै पहिलो पटक सुरु भएको यो नमूना खेतीले अन्य पालिकालाई समेत नयाँ बालीतर्फ आकर्षित गर्ने सम्भावना बढाएको छ।
भीरकोट नगरपालिकाको यो पहललाई कृषि क्षेत्रको नवप्रयोगका रूपमा हेरिएको छ। अब सबैको चासो जेठ मसान्ततिर आउने उत्पादनतर्फ केन्द्रित भएको छ—के आँधीखोला किनारको यो परीक्षणले स्याङ्जालाई तर्बुजामा आत्मनिर्भर बनाउनेछ? परिणामले नै त्यसको उत्तर दिनेछ।