काठमाडौं –अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान र ओमानबीच रहेको रणनीतिक होर्मुज जलडमरूमध्यलाई ‘नयाँ अमेरिकी भूभाग’ भन्दै सामाजिक सञ्जालमा नक्सा सार्वजनिक गरेका छन्। ट्रम्पले मंगलबार आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रुथ सोसल’मा यस्तो दाबी गरेका हुन्।
ट्रम्पले सार्वजनिक गरेको ग्राफिकमा होर्मुज जलडमरूमध्यलाई छुट्टै घेराबन्दी गरिएको छ र त्यसको माथि ‘नयाँ अमेरिकी भूभाग’ लेखिएको देखिन्छ। यसअघि पनि उनले अमेरिकाले जलडमरूमध्यमा पूर्ण नियन्त्रण कायम गरेको दाबी गर्दै त्यहाँ अमेरिकी नौसेनाको उपस्थिति कायम राख्ने संकेत गरेका थिए।
यसअघि न्यूयोर्कमा आयोजित कार्यक्रममा ट्रम्पले इरानलाई पूर्ण रूपमा पराजित गरेपछि होर्मुजलाई अमेरिकी भूभाग घोषणा गर्ने योजना रहेको बताएका थिए। उनको पछिल्लो अभिव्यक्तिले अमेरिका–इरानबीच जारी तनावलाई थप चर्काउने संकेत दिएको छ।
इरानको अस्वीकार
इरानले ट्रम्पको दाबी अस्वीकार गर्दै होर्मुज जलडमरूमध्यमा आफ्नो प्रभाव र नियन्त्रण कायम रहेको बताएको छ। इरानले अमेरिकामाथि युद्ध तथा नाकाबन्दी अन्त्य गर्न, रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्ति फिर्ता गर्न तथा क्षेत्रीय युद्धविरामका लागि सहमत हुन दबाब दिँदै आएको छ।
होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको प्रमुख ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक भएकाले यसको नियन्त्रण र आवागमनलाई लिएर अमेरिका र इरानबीचको संघर्षले विश्वव्यापी तेल बजारमा समेत प्रभाव पार्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
इरानी नियन्त्रण कमजोर हुँदै गएको दाबी
पछिल्ला हप्तामा भने जलडमरूमध्यमा इरानको प्रभाव आंशिक रूपमा कमजोर हुँदै गएको विश्लेषणहरू सार्वजनिक भएका छन्। समुद्री यातायातसम्बन्धी तथ्यांकअनुसार पछिल्लो समय धेरै व्यावसायिक जहाजले इरानले प्राथमिकता नदिएको ओमानतर्फको मार्ग प्रयोग गर्न थालेका छन्।
अमेरिकी नौसेनाको उपस्थितिका बाबजुद व्यावसायिक जहाजको आवागमन भने युद्धअघिको स्तरमा फर्किएको छैन। इरानले जलमार्गबाट आवतजावत गर्ने जहाजलाई लक्षित गर्दै आक्रमण गरेको आरोपसमेत लाग्दै आएको छ।
केही तेल ट्यांकरले सुरक्षाका कारण आफ्नो ट्रान्सपोन्डर बन्द गरेर यात्रा गर्ने गरेका छन्। यस्तो गतिविधिलाई ‘डार्क ट्राफिक’ भनिन्छ। ट्रान्सपोन्डर बन्द हुँदा परम्परागत जहाज निगरानी प्रणालीबाट जहाजको वास्तविक आवागमन पहिचान गर्न कठिन हुन्छ।
‘पूर्ण नियन्त्रण’ दाबीमा प्रश्न
ट्रम्पले पटक–पटक अमेरिकाले होर्मुज जलडमरूमध्यमा ‘पूर्ण नियन्त्रण’ कायम गरेको दाबी गर्दै आएका छन्। तर जलमार्गमा अझै इरानी आक्रमणको जोखिम कायम रहनु र व्यावसायिक जहाजको आवागमन युद्धअघिको तुलनामा निकै कम हुनुका कारण अमेरिकाको ‘पूर्ण नियन्त्रण’ दाबीमाथि प्रश्न उठेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको अवस्थालाई न इरानको पूर्ण नियन्त्रणका रूपमा हेर्न सकिन्छ, न अमेरिकाको। इरानले अझै पनि जहाजको आवागमनमा अवरोध सिर्जना गर्ने क्षमता राखेको छ भने अमेरिकाले ठूलो सैन्य उपस्थितिमार्फत वैकल्पिक मार्ग र समुद्री आवागमन सुरक्षित राख्ने प्रयास गरिरहेको छ।
होर्मुजको भविष्यलाई लिएर अमेरिका, इरान र ओमानबीचको तनाव तथा वार्ताले आगामी दिनमा जलमार्गबाट हुने तेल ढुवानी र विश्व ऊर्जा बजारमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने देखिएको छ।
