काठमाडौं- आगामी बिहीबार हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा मतदाता परिचयपत्रलाई लिएर गम्भीर चेतावनी सार्वजनिक गरिएको छ । निर्वाचन आयोग ले मतदाता परिचयपत्र कब्जा गर्ने, बिगार्ने वा खरिद गर्ने जस्ता कार्य कानुनअनुसार दण्डनीय हुने स्पष्ट पारेको छ। यस्तो कार्यमा संलग्न पाइए ६ महिना कैद वा २५ हजार रुपैयाँ जरिबाना वा दुवै सजाय हुन सक्ने आयोगले जनाएको छ।
आयोगका अनुसार मतदानका लागि मतदाता नामावलीमा नाम हुनु अनिवार्य शर्त हो। मतदाता परिचयपत्र लिएर मतदान केन्द्रमा जानु उत्तम मानिए पनि, परिचयपत्र हराएको वा नष्ट भएको अवस्थामा अन्य सरकारी फोटोसहितका कागजपत्र देखाएर पनि मतदान गर्न पाइने व्यवस्था गरिएको छ। यसले कुनै पनि मतदातालाई मतदान अधिकारबाट वञ्चित नहोस् भन्ने सुनिश्चित गर्न खोजिएको आयोगको भनाइ छ।
तर, केही स्थानमा मतदाता परिचयपत्र कब्जा गर्ने, दबाब दिने वा प्रभाव पार्ने प्रयास हुन सक्ने आशंकालाई मध्यनजर गर्दै आयोगले कडा कानुनी प्रावधानको स्मरण गराएको हो। निर्वाचन आचारसंहिता अनुसार कसैले पनि मतदातालाई मतदान गर्नबाट वञ्चित गर्ने उद्देश्यले मतदाता परिचयपत्र कब्जा गरी राख्न, बिगार्न वा खरिद गर्न पाइँदैन। यस्तो गतिविधि लोकतान्त्रिक अधिकारमाथिको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप ठहरिने आयोगको स्पष्ट सन्देश छ।
आयोगले सबै राजनीतिक दल, उम्मेदवार, कार्यकर्ता तथा सर्वसाधारणलाई संयमता अपनाउन आग्रह गरेको छ। मतदाताको स्वतन्त्र निर्णय र गोप्य मतदानको अधिकारलाई सम्मान गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै आयोगले मतदान केन्द्र वरपर कुनै किसिमको दबाब, प्रलोभन वा अवरोध सिर्जना नगर्न सचेत गराएको छ।
यसपटक कुल १ करोड ८९ लाख ३ हजार ६८९ मतदाता मतदानका लागि योग्य रहेका छन्। देशभरका मतदान केन्द्रमा आवश्यक तयारी पूरा भइसकेको र सुरक्षा प्रबन्ध पनि कडा पारिएको जनाइएको छ। मतदानको दिन मतदाताले आफ्नो नाम मतदाता नामावलीमा भए नभएको यकिन गरी, सकेसम्म मतदाता परिचयपत्र वा वैकल्पिक सरकारी परिचयपत्रसहित मतदान केन्द्रमा उपस्थित हुन आयोगले अनुरोध गरेको छ।
कानुनविद्हरूका अनुसार मतदाता परिचयपत्र कब्जा गर्नु केवल सामान्य बदमासी होइन, यो आपराधिक कसुर हो। यसले व्यक्तिको संवैधानिक अधिकार हनन मात्र होइन, सम्पूर्ण निर्वाचन प्रक्रियामाथि नै प्रश्न उठाउने कार्य ठहरिन्छ। त्यसैले यस्ता गतिविधिमा संलग्न जो–कोहीलाई पनि कानुनी दायरामा ल्याइने चेतावनी दिइएको छ।
निर्वाचन लोकतन्त्रको मेरुदण्ड मानिन्छ। प्रत्येक मत बराबर मूल्यको हुन्छ। त्यसैले कसैको मताधिकारमा अवरोध सिर्जना गर्नु भनेको लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतामाथि प्रहार गर्नु सरह हो। आयोगले मतदातालाई पनि सचेत रहन, कुनै दबाब वा प्रलोभनमा नपर्न र आफूले देखे–भोगेका अवैध गतिविधिबारे सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउन आग्रह गरेको छ।
आगामी बिहीबार हुने मतदानलाई शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र भयरहित बनाउन सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नुपर्ने देखिन्छ। मतदाता परिचयपत्र कब्जा गर्ने वा बिगार्ने जस्ता कार्यले तुरुन्त कानुनी कारबाही निम्त्याउने भएकाले यस्ता गतिविधिबाट टाढा रहन आयोगको कडा सन्देश छ। अब फैसला मतदाताको हातमा छ—तर त्यो फैसला स्वतन्त्र र निर्भय वातावरणमा हुनुपर्नेमा आयोग दृढ देखिएको छ।
