काठमाडौँ – नेपालको प्रस्तावमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घ महासभाले ‘अन्तरराष्ट्रिय आरोग्य दिवस’ मनाउने प्रस्ताव पारित गरेको छ । महासभाबाट पारित यस प्रस्तावअनुसार अब विश्वभर हरेक वर्ष अप्रिल १५ तारिखका दिन उक्त दिवस मनाइनेछ । स्वास्थ्यलाई केवल रोग नलाग्ने अवस्थासम्म सीमित नराखी समग्र जीवनकल्याणसँग जोडेर हेर्ने नेपालको अवधारणालाई अन्तरराष्ट्रिय समुदायले औपचारिक रूपमा स्वीकार गरेको यो निर्णयलाई नेपालको महत्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घका लागि नेपालका स्थायी प्रतिनिधि लोकबहादुर थापा का अनुसार महासभाले पारित गरेको प्रस्तावले स्वास्थ्यको परिभाषालाई अझ व्यापक बनाएको छ। प्रस्तावमा स्वास्थ्य भन्नाले केवल रोग वा दुर्बलताको अभाव मात्र नभई शारीरिक, मानसिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, भावनात्मक तथा पर्यावरणीय सन्तुलन र समग्र कल्याणलाई जनाउने स्पष्ट उल्लेख गरिएको छ।
यस प्रस्तावले विश्व समुदायलाई स्वास्थ्यप्रति समग्र दृष्टिकोण अपनाउन आह्वान गरेको छ। विशेषगरी रोगको उपचारभन्दा पनि रोकथाममुखी स्वास्थ्य सेवा, स्वस्थ जीवनशैलीको विकास, समावेशी स्वास्थ्य प्रणालीको निर्माण तथा दिगो समाजको विकासका लागि स्वास्थ्य क्षेत्रमा दीर्घकालीन नीति र सहकार्य आवश्यक रहेको विषयमा प्रस्तावले जोड दिएको छ।
स्वास्थ्यको समग्र अवधारणालाई अन्तरराष्ट्रिय मान्यता
नेपालले अघि सारेको ‘आरोग्य’ अवधारणाले स्वास्थ्यलाई शरीर मात्र नभई मन, समाज र वातावरणसँग जोडेर हेर्ने दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ। यही दृष्टिकोणलाई विश्वव्यापी रूपमा प्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्यका साथ प्रस्ताव पेश गरिएको थियो। महासभाबाट प्रस्ताव पारित भएसँगै अब विश्वका विभिन्न मुलुकहरूले स्वास्थ्यलाई बहुआयामिक रूपमा बुझ्ने र त्यसअनुसार नीति निर्माण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
राजदूत लोकबहादुर थापा ले प्रस्ताव पारित गर्ने क्रममा विभिन्न राष्ट्रहरूले दिएको सहयोग र समर्थनप्रति आभार व्यक्त गर्दै यसलाई नेपालको कूटनीतिक पहलको महत्वपूर्ण उपलब्धि भएको बताएका छन्। उनका अनुसार यो प्रस्तावले विश्व समुदायलाई स्वास्थ्यका विविध आयामबारे थप सचेत गराउने विश्वास गरिएको छ।
“स्वास्थ्यलाई केवल रोग नलाग्ने अवस्थासम्म सीमित गरेर हेर्ने परम्परागत दृष्टिकोण अब पर्याप्त छैन,” उनले भने, “मानव जीवनको वास्तविक कल्याणका लागि शारीरिक, मानसिक, सामाजिक र पर्यावरणीय सबै पक्ष सन्तुलित हुन आवश्यक छ, यही अवधारणालाई अन्तरराष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गर्न नेपाल सफल भएको छ।”
रोकथाममुखी स्वास्थ्य सेवामा जोड
प्रस्तावमा विशेष रूपमा रोगको उपचारभन्दा पनि रोकथामलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ। विश्वभर बढ्दै गएको जीवनशैलीसम्बन्धी रोग, मानसिक स्वास्थ्य समस्या, वातावरणीय प्रदूषण र सामाजिक असन्तुलन जस्ता चुनौतीलाई मध्यनजर गर्दै स्वास्थ्य प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी र समावेशी बनाउनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिइएको छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार आधुनिक जीवनशैलीका कारण उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मुटुरोग, मोटोपन, मानसिक तनाव जस्ता समस्याहरू विश्वव्यापी चुनौतीका रूपमा देखापरेका छन्। यस्तो अवस्थामा स्वास्थ्यप्रति सचेतना अभिवृद्धि गर्न र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गर्न अन्तरराष्ट्रिय स्तरमा एउटा साझा दिवस मनाउनु महत्वपूर्ण कदम मानिएको छ।
नेपालका लागि कूटनीतिक उपलब्धि
अन्तरराष्ट्रिय स्तरमा नयाँ दिवस घोषणा गरिनु कुनै पनि राष्ट्रका लागि प्रतिष्ठाको विषय मानिन्छ। नेपालले अघि सारेको प्रस्ताव महासभाबाट पारित हुनु देशको सक्रिय कूटनीतिक भूमिका र अन्तरराष्ट्रिय सहकार्यको सकारात्मक उदाहरणका रूपमा पनि हेरिएको छ।
नेपालले विगत केही वर्षदेखि स्वास्थ्य, जलवायु परिवर्तन, दिगो विकास र मानव कल्याणसँग सम्बन्धित विषयहरूमा अन्तरराष्ट्रिय मञ्चहरूमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएको छ। ‘अन्तरराष्ट्रिय आरोग्य दिवस’ सम्बन्धी प्रस्ताव पारित हुनु पनि त्यही निरन्तरताको एक उपलब्धि मानिएको छ।
राजदूत लोकबहादुर थापा ले विभिन्न देशहरूले प्रस्तावलाई समर्थन गरेको उल्लेख गर्दै स्वास्थ्यजस्तो साझा विषयमा विश्व समुदाय एकजुट भएको बताए। उनका अनुसार यस दिवसको माध्यमबाट विश्वभर स्वास्थ्यप्रति जनचेतना फैलाउने, नीति निर्माणमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने तथा अन्तरराष्ट्रिय सहकार्यलाई मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
विश्वव्यापी स्वास्थ्य अभियानको अवसर
अब हरेक वर्ष अप्रिल १५ का दिन विश्वका विभिन्न देशहरूमा स्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यक्रम, जनचेतनामूलक अभियान, अनुसन्धान र नीतिगत छलफलहरू आयोजना हुनेछन्। यसले स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौतीहरूबारे जनसाधारणलाई सचेत गराउने मात्र होइन, सरकार र संस्थाहरूलाई पनि स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधारका लागि प्रेरित गर्ने विश्वास गरिएको छ।
स्वास्थ्यसम्बन्धी अन्तरराष्ट्रिय दिवसहरूले विश्व समुदायलाई साझा उद्देश्यतर्फ उन्मुख गराउने भूमिका खेल्दै आएका छन्। त्यस्तै, ‘अन्तरराष्ट्रिय आरोग्य दिवस’ ले पनि स्वास्थ्यलाई समग्र मानव कल्याणसँग जोडेर हेर्ने नयाँ सोचलाई बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
दिगो विकास लक्ष्यसँग सम्बन्ध
यो प्रस्तावले संयुक्त राष्ट्रसङ्घ ले अघि सारेका दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) सँग पनि प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्छ। विशेषगरी ‘सबैका लागि राम्रो स्वास्थ्य र कल्याण’ भन्ने लक्ष्यलाई हासिल गर्न विश्व समुदायलाई अझ सक्रिय बनाउने उद्देश्य यसमा समेटिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार स्वास्थ्य केवल अस्पताल र औषधिसम्म सीमित विषय होइन। शिक्षा, वातावरण, सामाजिक समानता, पोषण, जीवनशैली, मानसिक सन्तुलन लगायतका पक्षसँग पनि स्वास्थ्य गहिरो रूपमा जोडिएको हुन्छ। ‘आरोग्य’ अवधारणाले यही व्यापक सम्बन्धलाई उजागर गर्ने प्रयास गरेको छ।
भविष्यतर्फ सकारात्मक सन्देश
अन्तरराष्ट्रिय आरोग्य दिवस घोषणा हुनु विश्व समुदायका लागि स्वास्थ्यप्रति नयाँ दृष्टिकोण अपनाउने अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ। यसले मानिसहरूलाई स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गर्ने, स्वास्थ्यप्रति सचेत समाज निर्माण गर्ने तथा दिगो र समृद्ध विश्व निर्माणमा सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालले अघि सारेको यो पहलले विश्व स्वास्थ्य अभियानमा नयाँ आयाम थपेको भन्दै विभिन्न क्षेत्रबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया आउन थालेको छ। स्वास्थ्यलाई समग्र जीवनशैली र सामाजिक सन्तुलनसँग जोडेर हेर्ने अवधारणाले आगामी दिनमा विश्व स्वास्थ्य नीतिमा पनि प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ।
यसरी नेपालको प्रस्तावमा पारित ‘अन्तरराष्ट्रिय आरोग्य दिवस’ले स्वास्थ्यलाई व्यापक र समग्र रूपमा बुझ्ने नयाँ दृष्टिकोणलाई विश्वव्यापी मान्यता दिलाएको छ। अब प्रत्येक वर्ष अप्रिल १५ का दिन मनाइने यस दिवसले स्वस्थ, समावेशी र दिगो समाज निर्माणको साझा लक्ष्यतर्फ विश्व समुदायलाई प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
