काठमाडौँ । घट्दो जनसंख्या, ग्रामीण क्षेत्रबाट युवाको पलायन र किसानको बढ्दो उमेरका कारण जापानको कृषि क्षेत्रमा श्रमिक अभाव गम्भीर बन्दै गएको छ। जनशक्ति अभावको सामना गर्न जापानले खेतीपातीमा रोबोट र आधुनिक प्रविधिको प्रयोग बढाउन थालेको छ।
यामागाता प्रान्तको निशिकावा नगरमा किसानको औसत उमेर करिब ७३ वर्ष पुगेको छ। पर्याप्त श्रमिक नहुँदा यहाँ फलफूल टिप्ने, उत्पादन प्याक गर्ने तथा खेतको निगरानी गर्नेसम्मका काममा रोबोट र प्रविधिको प्रयोग हुन थालेको छ।
खेतमा प्रवेश गर्ने भालुलाई टाढा राख्नसमेत आधुनिक प्रविधिको प्रयोग भइरहेको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन्। प्रविधिको प्रयोगले वृद्ध किसानमाथिको कामको बोझ घटाउने र उनीहरूलाई लामो समयसम्म कृषि पेसामा टिकाइराख्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
युवाको पलायनले बढायो कृषि संकट
जापानको ग्रामीण क्षेत्रबाट युवाको पलायन लामो समयदेखि बढिरहेको छ। अर्कोतर्फ जन्मदर निरन्तर घट्दै गएकाले देशको जनसंख्या पनि घटिरहेको छ।
सन् २०२५ मा जापानको जन्मदर ऐतिहासिक रूपमा न्यून तहमा पुगेको बताइएको छ। जनसंख्या घट्ने क्रम निरन्तर रहेमा सन् २०६० सम्म जापानको जनसंख्या १० करोडभन्दा तल झर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
यसको प्रत्यक्ष असर कृषि क्षेत्रमा पर्ने देखिएको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा युवाको संख्या घट्दै जाँदा कृषि क्षेत्रमा काम गर्ने जनशक्तिको अभाव अझ गम्भीर बन्ने चिन्ता बढेको छ।
वृद्ध किसानलाई प्रविधिको साथ
निशिकावा नगरका नगरप्रमुख दाइशी कानोले श्रमिक अभाव समाधान गर्न आधुनिक कृषि प्रविधिमा सहुलियत दिने कार्यक्रम सुरु गरेका छन्।
स्थानीय तहले प्रविधिको प्रयोगमार्फत वृद्ध किसानलाई सहयोग गर्ने र ग्रामीण क्षेत्रमा कृषि गतिविधिलाई निरन्तरता दिने प्रयास गरिरहेको छ।
विशेषगरी फलफूल खेतीमा निश्चित समयमा ठूलो संख्यामा श्रमिक आवश्यक पर्ने भएकाले श्रमिक अभाव हुँदा किसानले ठूलो समस्या भोग्दै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा मानिसको संख्या कम भए पनि प्रविधिको सहायताबाट उत्पादनलाई निरन्तरता दिन सकिने सम्भावना देखिएको छ।
विदेशी श्रमिक र रोबोटमा निर्भरता
जापानले ग्रामीण अर्थतन्त्र जोगाउन अहिले दुईवटा उपायलाई समानान्तर रूपमा अघि बढाइरहेको देखिन्छ। पहिलो, विदेशी श्रमिक आकर्षित गरेर जनशक्तिको अभाव पूर्ति गर्ने र दोस्रो, मानिसले गर्नुपर्ने कामलाई प्रविधि तथा रोबोटमार्फत गराउने।
तर प्रविधिमा आधारित कृषि प्रणालीमा रूपान्तरण भने सहज छैन। रोबोट तथा आधुनिक कृषि उपकरण खरिद, निर्माण र सञ्चालनका लागि ठूलो लगानी आवश्यक हुन्छ। साथै वृद्ध किसानलाई नयाँ प्रविधि प्रयोग गर्न सिकाउनु पनि अर्को चुनौती बनेको छ।
‘रोबोट खेती’ भविष्यको संकेत
जन्मदर घटिरहेको, युवापुस्ता सहरतर्फ आकर्षित भइरहेको र ग्रामीण क्षेत्रमा किसानको औसत उमेर बढिरहेको अवस्थामा परम्परागत श्रममा मात्र निर्भर भएर कृषि क्षेत्र सञ्चालन गर्न जापानका लागि कठिन हुँदै गएको छ।
त्यसैले जापानको ग्रामीण क्षेत्रमा बढ्दो ‘रोबोट खेती’लाई भविष्यको कृषि प्रणालीको एउटा संकेतका रूपमा हेरिन थालेको छ।
मानिसको संख्या घट्दै गए पनि प्रविधिको सहायताबाट खेत बाँझो हुन नदिने, कृषि उत्पादन कायम राख्ने र वृद्ध किसानलाई सहयोग गर्ने प्रयास जापानको ग्रामीण जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा बन्दै गएको छ।
जापानले सामना गरिरहेको यो अवस्था जनसंख्या घटिरहेका अन्य मुलुकका लागि पनि महत्वपूर्ण उदाहरण बन्न सक्ने देखिन्छ। जनसंख्या घट्दै जाँदा कृषि र ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई कसरी जोगाउने भन्ने प्रश्नको सम्भावित उत्तर जापानले प्रविधि, रोबोट र विदेशी श्रमिकको संयोजनमार्फत खोजिरहेको छ।
