काठमाडौं – हालै सम्पन्न आमनिर्वाचनको परिणामले नेपाली राजनीतिमा केवल सत्ताको फेरबदल मात्र नभई गहिरो संरचनात्मक परिवर्तनको संकेत दिएको छ । विशेषगरी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले प्राप्त गरेको अभूतपूर्व जनसमर्थनले मुलुकमा पुस्तान्तरण, राजनीतिक संस्कार परिवर्तन र नयाँ आशाको उदयलाई एकसाथ उजागर गरेको विश्लेषण हुन थालेको छ ।
दुई तिहाइको नजिक पुगेको जनमतसँगै रास्वपाको उदयलाई कतिपयले ‘राजनीतिक भूकम्प’ को संज्ञा दिएका छन् भने कतिपयले यसलाई दशकौं लामो जनअसन्तुष्टिको परिणामका रूपमा व्याख्या गरेका छन् । यही परिवेशमा पार्टीका सभापति रवि लामिछानेको पछिल्लो अभिव्यक्ति र शैलीले थप चर्चा पाएको छ ।
निर्वाचनपछिको पहिलो औपचारिक सार्वजनिक सम्बोधनमा लामिछाने विगतको तुलनामा निकै संयमित, परिपक्व र जिम्मेवार देखिए । करिब आधा घण्टा लामो सम्बोधनमा उनले न त विपक्षीमाथि प्रहार गरे, न त अत्यधिक उत्साह देखाए । बरु, उनले जनताको भरोसा कायम राख्ने, संस्थागत प्रणालीलाई सुदृढ बनाउने र दीर्घकालीन सोचका साथ अघि बढ्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे ।उनको अभिव्यक्तिमा ‘फलेको हाँगो निहुरिन्छ’ भन्ने नेपाली उखानको झल्को स्पष्ट देखिन्थ्यो । उनले भने—“इतिहास तपाईंहरूले लेख्नुभयो, अब भविष्य हामी लेख्छौं,” जसले पुराना दलप्रति सम्मान र नयाँ पुस्ताप्रतिको आत्मविश्वास दुवै सन्देश एकैपटक दिएको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।
रास्वपाले आफ्ना नवनिर्वाचित सांसदहरूका लागि आयोजना गरेको अभिमुखीकरण कार्यक्रममा लामिछानेले स्पष्ट रूपमा पार्टी अनुशासन र जनउत्तरदायित्वको रेखा कोरे । उनले चेतावनी दिए—यदि कुनै सांसदले जनताको अपेक्षा पूरा गर्न नसके, सस्तो लोकप्रियतामा रमाए वा व्यक्तिगत स्वार्थमा केन्द्रित भए भने पार्टी विधानअनुसार ‘राइट टु रिकल’ लागू गरिनेछ ।यो चेतावनी केवल आन्तरिक नियन्त्रणको उपाय मात्र नभई नेपाली संसदीय अभ्यासमा नयाँ प्रयोगको संकेतका रूपमा पनि हेरिएको छ । विगतमा निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरू पाँच वर्षसम्म जनताबाट टाढा रहने प्रवृत्तिलाई चुनौती दिने प्रयासका रूपमा यसलाई व्याख्या गरिएको छ ।
लामिछानेले आफ्नो सम्बोधनमा विकास र बजेट वितरणलाई सन्तुलित बनाउने विषयलाई विशेष प्राथमिकतामा राखे । उनले स्पष्ट रूपमा भने—अब सुदूरपश्चिम, मधेश र कर्णालीलाई उपेक्षित राख्न नहुने ।
उनको यो भनाइले विगतमा केन्द्रित विकास मोडलप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै समावेशी विकासको नयाँ ढाँचा अपनाउने संकेत दिएको छ । उनले बजेट वितरणमा राजनीतिक पूर्वाग्रह हटाएर आवश्यकता र न्यायका आधारमा निर्णय गरिने बताए ।
रास्वपाले सरकार गठनको तयारी गरिरहेको सन्दर्भमा लामिछानेले विदेशी तथा स्वदेशी लगानीकर्तालाई पनि स्पष्ट सन्देश दिएका छन् । उनले भने—नेपालमा विद्यमान कानुन र नीति नै लगानी सुरक्षाका लागि पर्याप्त छन्, त्यसैले कसैलाई ‘रिझाउन’ आवश्यक छैन ।उनले दातृ निकाय र लगानीकर्तालाई ढुक्क भएर नेपालमा लगानी गर्न आग्रह गर्दै नयाँ सरकार आर्थिक स्थायित्व र नीतिगत स्पष्टतामा केन्द्रित हुने बताए । यो अभिव्यक्ति अर्थतन्त्रप्रति जिम्मेवार दृष्टिकोणको संकेतका रूपमा लिइएको छ ।
दुई तिहाइ नजिकको जनमत पाएपछि संविधान संशोधन वा शक्ति केन्द्रीकरणको आशंका बढ्ने स्वाभाविक हुन्छ । तर लामिछानेले यस्तो आशंकालाई पूर्ण रूपमा खारेज गरेका छन् ।उनले स्पष्ट शब्दमा भने—रास्वपा संविधान र लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताप्रति पूर्ण प्रतिबद्ध छ । “नयाँ अनुहार आयो भनेर लोकतन्त्र खतरामा पर्छ भन्ने सोच गलत हो,” उनले भने ।उनको यो अभिव्यक्तिले राजनीतिक स्थायित्व र संस्थागत निरन्तरताप्रति प्रतिबद्धता देखाएको विश्लेषण गरिएको छ ।
लामिछानेले आफ्ना सांसदहरूलाई संसदभित्रको भूमिकासँगै जनतामाझ प्रत्यक्ष उपस्थित हुन निर्देशन दिएका छन् । उनले भने—संसदीय गतिविधिबाहेकका दिनहरूमा प्रत्येक सांसद जनताको घरदैलोमा पुग्नुपर्छ ।उनका अनुसार निर्वाचनअघि गरिएको वाचा केवल भाषणका लागि नभई व्यवहारमा लागू गर्नुपर्ने करार हो । त्यसका लागि सांसदहरूले निरन्तर अध्ययन, अनुसन्धान र अद्यावधिक जानकारीमा आधारित भएर निर्णय लिनुपर्ने उनले बताए ।
लामिछानेको सम्बोधनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष थियो—पुराना राजनीतिक दलप्रति सम्मान । उनले स्पष्ट रूपमा स्वीकार गरे—नेपालको वर्तमान राजनीतिक संरचना निर्माणमा पुराना दलहरूको ऐतिहासिक योगदान छ ।तर उनले त्यहीँ जोड दिए—अब नयाँ पुस्ताले भविष्य निर्माण गर्ने जिम्मेवारी लिनुपर्छ । “इतिहास तपाईंहरूले लेख्नुभयो, अब भविष्य हामी लेख्छौं” भन्ने उनको भनाइले प्रतिस्पर्धा होइन, सहअस्तित्व र रूपान्तरणको सन्देश दिएको देखिन्छ ।
रास्वपाको उदयसँगै नेपाली समाजमा मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ । एकातिर ठूलो आशा र अपेक्षा छ भने अर्कोतिर ईष्र्या र सतर्कता पनि उत्तिकै देखिन्छ ।विश्लेषकहरूका अनुसार नयाँ शक्ति उदाउँदा यस्तो प्रतिक्रिया स्वाभाविक हो । अबको चुनौती भनेको यही अपेक्षालाई व्यवस्थापन गर्दै व्यवहारिक परिणाम दिनु हो ।रास्वपाले प्राप्त गरेको जनमत केवल राजनीतिक सफलता मात्र होइन, ठूलो जिम्मेवारी पनि हो । जनताले परिवर्तनको आशामा दिएको म्यान्डेटलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न नसके यो समर्थन क्षणिक हुन सक्छ ।रवि लामिछानेको पछिल्लो अभिव्यक्ति र शैलीले भने संकेत दिएको छ—उनी अब केवल आन्दोलनकारी नेता होइनन्, शासन सञ्चालनका लागि तयार राजनीतिक नेतृत्वको भूमिकामा प्रवेश गरिसकेका छन् ।अब सबैको नजर एउटै प्रश्नमा केन्द्रित छ, के रास्वपा साँच्चिकै नयाँ राजनीतिक संस्कार स्थापित गर्न सफल हुन्छ ?आगामी दिनहरूले यसको जवाफ दिनेछन् ।
