काठमाडौँ- स्वस्थ जीवनका लागि आवश्यक पोषक तत्त्वहरूमध्ये भिटामिन डी एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण तर प्रायः उपेक्षित भिटामिन हो। पर्याप्त घाम लाग्ने देशमा बसोबास गर्दा पनि धेरै मानिसमा भिटामिन डीको कमी देखिनु आजको विडम्बना बनेको छ। आधुनिक जीवनशैली, घामसँग टाढिँदै गएको दैनिकी र असन्तुलित खानपान यसको मुख्य कारण हुन्।
भिटामिन डी के हो ?
भिटामिन डी फ्याट–घुलनशील भिटामिन हो, जसले शरीरमा क्याल्सियम र फस्फोरसको अवशोषणलाई व्यवस्थित गर्छ। यसले हड्डी र दाँतलाई मजबुत बनाउनुका साथै मांसपेशी, स्नायु प्रणाली र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। सूर्यको किरण छालामा पर्दा शरीरले स्वाभाविक रूपमा भिटामिन डी उत्पादन गर्छ, त्यसैले यसलाई “सूर्य भिटामिन” पनि भनिन्छ।
कमी हुँदा देखिने स्वास्थ्य समस्या
शरीरमा भिटामिन डीको कमी हुँदा सुरुआतमा सामान्य थकान, शरीर दुखाइ र जोर्नी कमजोर हुने लक्षण देखिन सक्छ। समयमै ध्यान नदिँदा हड्डी पातलो र कमजोर हुँदै जाने, बारम्बार हड्डी भाँचिने, मांसपेशी कमजोर हुने समस्या बढ्दै जान्छ। बालबालिकामा रिकेट्स रोग देखिन सक्छ भने वयस्कमा ओस्टियोमलेसिया र ओस्टियोपोरोसिसको जोखिम बढ्छ।
यसका साथै रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भई बारम्बार संक्रमण हुने, मन खिन्न हुने, चिन्ता र डिप्रेसन बढ्ने समस्या पनि भिटामिन डीको कमीसँग सम्बन्धित पाइन्छ।
कसरी जोगिने भिटामिन डीको कमीबाट ?
भिटामिन डीको कमीबाट जोगिन सबैभन्दा सरल र प्रभावकारी उपाय नियमित घाम ताप्नु हो। बिहान ७ देखि १० बजेसम्म वा बेलुकी ४ देखि ६ बजेसम्मको घाम १५–३० मिनेटसम्म हात, मुख वा खुट्टा खुला राखेर ताप्दा पर्याप्त भिटामिन डी प्राप्त गर्न सकिन्छ।
साथै खानपानमा पनि ध्यान दिनु आवश्यक छ। अण्डाको पहेँलो भाग, माछा, दूध, दही, चीज, घ्यू र मक्खनजस्ता खाद्य पदार्थमा भिटामिन डी पाइन्छ। आवश्यक परे चिकित्सकको सल्लाहअनुसार भिटामिन डी सप्लिमेन्ट सेवन गर्न सकिन्छ।
निष्कर्ष
भिटामिन डी केवल हड्डीको स्वास्थ्यसँग मात्र होइन, शरीरको समग्र सन्तुलन र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको पोषक तत्त्व हो। सानो सचेतना र नियमित अभ्यासले दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्याबाट बच्न सकिन्छ। त्यसैले अब भिटामिन डीलाई बेवास्ता होइन, स्वास्थ्यको आधारका रूपमा लिन आवश्यक छ।
रन्जना निरौला
