काठमाडौं – नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले पार्टीको राजनीतिक चरित्र, कार्यशैली र प्राथमिकतामा आमूल परिवर्तन भएको दाबी गर्दै अब सत्ताका लागि जोसँग पनि मिल्ने पुरानो अभ्यास अन्त्य गरिएको घोषणा गरेका छन्। बुधबार सार्वजनिक गरिएको भिडियो सन्देशमार्फत उनले कांग्रेस अब सत्ता केन्द्रित नभई सिद्धान्त, राष्ट्रहित र जनविश्वास केन्द्रित दलका रूपमा अघि बढेको बताएका हुन्।
थापाको यो सन्देशले समकालीन नेपाली राजनीतिमा नयाँ बहस सुरु गराएको छ। गठबन्धन, सत्ता समीकरण र अवसरवादको आरोप खेप्दै आएको कांग्रेसले आफैंभित्र व्यापक आत्मसमीक्षा गरेर नयाँ दिशामा अघि बढेको दाबी गरेपछि राजनीतिक वृत्तमा यसलाई अर्थपूर्ण घोषणाका रूपमा हेरिएको छ।
‘यो पुरानो कांग्रेस होइन’ — थापाको स्पष्ट सन्देश
सभापति थापाले आफ्नो सन्देशमा बारम्बार दोहोर्याए , “यो पुरानो कांग्रेस होइन, बदलिएको कांग्रेस हो।”उनका अनुसार परिवर्तन केवल नेतृत्वको अनुहार वा संगठनको संरचनामा सीमित नभई पार्टीको सोच, मूल्य र निर्णय प्रक्रियामा आएको हो। उनले विगतमा कांग्रेसले सत्ता टिकाउन वा सत्तामा पुग्न गरेका केही निर्णयहरू आलोचनायोग्य रहेको स्वीकार गर्दै ती गल्ती नदोहोर्याउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।उनले भने,“हामीले विगतको अभ्यासको समीक्षा गरेका छौँ। जहाँ चुक्यौँ, स्वीकार गरेका छौँ। सुधारको बाटो रोजेका छौँ।”
सत्ता भन्दा माथि सिद्धान्त — कांग्रेसको नयाँ मार्गचित्र
थापाले बदलिएको कांग्रेसको मूल मन्त्र स्पष्ट पारे, सत्ता होइन, सिद्धान्त प्राथमिक।उनले स्पष्ट शब्दमा भने,“सत्तामा पुग्न वा टिक्नका लागि जोसँग पनि मिल्ने राजनीति अब कांग्रेसले गर्दैन। आवश्यक परे सत्ता छाड्न तयार हुन्छौँ, तर सिद्धान्तसँग सम्झौता गर्दैनौँ।”
यो भनाइले विगतका सत्ता समीकरणमा कांग्रेसले खेलेको भूमिकामाथि आत्मालोचना झल्काउँछ। नेपालमा दशकौँदेखि चल्दै आएको ‘सत्ता टिकाउन जे पनि गर्ने’ राजनीतिक संस्कृतिमाथि थापाले सीधा चुनौती दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
कांग्रेसभित्रको आत्मसमीक्षा प्रक्रिया सभापति थापाका अनुसार कांग्रेस परिवर्तनको दाबी कुनै भावनात्मक अभिव्यक्ति नभई गहिरो संगठनात्मक अभ्यासको परिणाम हो।उनले जानकारी दिए अनुसार:पार्टीका विभिन्न तहमा छलफल र समीक्षा कार्यक्रम सञ्चालन , नीति, कार्यक्रम र संगठन संरचनामा सुधार , निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता बढाउने प्रयास , गुट–उपगुटको प्रभाव घटाउने अभियान , थापाले भने,“परिवर्तन घोषणा गरेर हुँदैन, अभ्यासबाट देखाउनुपर्छ। हामी त्यसै दिशामा छौँ।”
विगतका कमजोरीहरूको स्वीकारोक्ति
थापाले कांग्रेसले विगतमा सत्ताको राजनीति गर्दा जनअपेक्षा पूरा गर्न नसकेको स्वीकार गरेका छन्।उनले भने,“जनताले हामीसँग अपेक्षा गरेका कुरा पूरा गर्न नसकेका क्षण छन्। त्यसको जिम्मेवारी लिन हामी तयार छौँ।”उनको यो स्वीकारोक्तिलाई राजनीतिक संस्कृतिमा दुर्लभ इमान्दार प्रयासका रूपमा कतिपय विश्लेषकहरूले मूल्यांकन गरेका छन्।
नयाँ पुस्ताको नेतृत्व र राजनीतिक संस्कार
थापाले कांग्रेस अब नयाँ पुस्ताको सोच र दृष्टिकोणमा आधारित पार्टीका रूपमा अघि बढेको बताए।उनका अनुसार अब कांग्रेसले: नीति आधारित निर्णय लिने , युवालाई नेतृत्वमा अवसर दिने , कार्यकर्तालाई सशक्त बनाउने , जनतासँग निरन्तर संवाद गर्ने , उनले जोड दिए,“राजनीति केवल चुनाव जित्ने माध्यम होइन, समाज रूपान्तरणको साधन हो।”
गठबन्धन राजनीतिमा सम्भावित प्रभाव
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा विचारधारागत रूपमा फरक दलहरूबीच पनि सत्ता समीकरण बनेका उदाहरण धेरै छन्।तर थापाको घोषणाले भावी गठबन्धन राजनीतिमा नयाँ सन्देश दिएको देखिन्छ। विश्लेषकहरू भन्छन्:कांग्रेस अब स्पष्ट वैचारिक आधार खोज्नेछ , अस्थायी सत्ता लाभभन्दा दीर्घकालीन विश्वसनीयता प्राथमिक हुनेछ , राजनीतिक ध्रुवीकरण बढ्न सक्छ
कार्यकर्तामा उत्साह
थापाको सन्देशपछि कांग्रेस कार्यकर्तामाझ उत्साह देखिएको छ। धेरैले यसलाई “कांग्रेस पुनर्जागरण”को संकेत मानेका छन्।तर विपक्षी दलहरूले भने यसलाई भाषण मात्र हुन सक्ने भन्दै व्यवहारमा प्रमाणित गर्नुपर्ने टिप्पणी गरेका छन्।
राजनीतिक चुनौतीहरू अझै जटिल
घोषणा जति सशक्त भए पनि व्यवहारमा लागू गर्न चुनौती कम छैन।पार्टीभित्रका परम्परागत शक्ति केन्द्र , चुनावी समीकरणको दबाब , सत्ता राजनीतिका व्यावहारिक जटिलता , यी सबैका बीच कांग्रेसले आफ्नो प्रतिबद्धता कायम राख्न सक्ने कि नसक्ने भन्ने प्रश्न उठेको छ।थापाले कांग्रेसको प्राथमिकता अब जनविश्वास पुनः स्थापित गर्नु भएको बताए।उनले भने,“विश्वास गुमाउन क्षण लाग्छ, बनाउन वर्षौं लाग्छ। हामी त्यो यात्रामा छौँ।”
उनको अभिव्यक्तिलाई समग्र राजनीतिक संस्कार परिवर्तनको आह्वानका रूपमा पनि हेरिएको छ। उनले सत्ता राजनीति भन्दा नीति राजनीति आवश्यक रहेको बताएका छन्।सभापति गगन थापाको सन्देशले कांग्रेसले आफूलाई रूपान्तरण गरेको घोषणा गरेको छ। अब प्रश्न घोषणा होइन, कार्यान्वयनको हो।यदि कांग्रेसले सिद्धान्तलाई व्यवहारमा उतार्न सफल भयो भने यो नेपाली राजनीतिमा दीर्घकालीन परिवर्तनको सुरुवात हुन सक्छ। अन्यथा, यो पनि राजनीतिक भाषणको सूचीमा सीमित रहनेछ।अहिलेलाई भने स्पष्ट सन्देश गएको छ ,
कांग्रेसले आफ्नो बाटो बदलिएको दाबी गरेको छ, अब देशले त्यसको प्रमाण खोज्नेछ।
