बिर्तामोड – पूर्वी नेपालको व्यस्त जिल्ला झापा पछिल्लो समय सवारी दुर्घटनाको भयावह चपेटामा परेको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को साउनदेखि फागुन मसान्तसम्मको मात्र तथ्यांक हेर्दा यहाँका सडकहरू मानौँ ‘मृत्युको मार्ग’ जस्तै बन्न थालेका छन्। आठ महिनाको अवधिमा मात्रै ५० जनाले सवारी दुर्घटनामा ज्यान गुमाउनु परेकाे छ, जसले जिल्लाको सडक सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय झापाका प्रमुख प्रहरी निरीक्षक सन्तोष राईका अनुसार उक्त अवधिमा ज्यान गुमाउनेमध्ये ३९ जना पुरुष, १० जना महिला र एक जना बालक रहेका छन्। यो तथ्यांकले सवारी दुर्घटनाको जोखिम सबै उमेर र वर्गका नागरिकमा समान रूपमा फैलिएको देखाउँछ।
दुर्घटनाको डरलाग्दो तथ्यांक
आठ महिनामा जम्मा ८८२ वटा सवारी दुर्घटना भएका छन्। यी दुर्घटनामा ८२ जना गम्भीर घाइते भएका छन् भने १ हजार ४ सय ६६ जना सामान्य घाइते भएका छन्। सामान्य घाइतेहरूको संख्या उच्च हुनु पनि दुर्घटनाको व्यापकता र यसको असर गहिरो रहेको संकेत हो।यति मात्र होइन, दुर्घटनामा २ वटा चौपायाले समेत ज्यान गुमाएका छन्। यसले ग्रामीण तथा राजमार्ग क्षेत्रमा पशुहरूको स्वतन्त्र आवागमन पनि दुर्घटनाको एउटा कारण बन्ने गरेको देखिन्छ।
कुन महिनामा कति मृत्यु?
झापामा सवारी दुर्घटनाको स्थिति महिनागत रूपमा हेर्दा पनि निकै असमान र चिन्ताजनक देखिन्छ।
साउन: ३ जना
भदौ: ४ जना
असोज: ६ जना
कात्तिक: ५ जना
मंसिर: २ जना
पुस: ९ जना
माघ: १८ जना (सबैभन्दा बढी)
फागुन: ३ जना
विशेषगरी माघ महिनामा भएको १८ जनाको मृत्यु अत्यन्तै भयावह हो। चिसो मौसम, कुहिरो, कमजोर दृश्यता र तीव्र गतिका कारण यो महिनामा दुर्घटना बढेको अनुमान गरिएको छ।
किन बढ्दैछ दुर्घटना?
विशेषज्ञहरूका अनुसार झापामा सवारी दुर्घटना बढ्नुका प्रमुख कारणहरू यसप्रकार छन्:
तीव्र गति (ओभरस्पिड)
मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउने प्रवृत्ति
ट्राफिक नियमको बेवास्ता
सवारी साधनको प्राविधिक कमजोरी
सडकको अवस्था र संकेतहरूको अभाव
चालकको लापरवाही
पूर्व–पश्चिम राजमार्ग, भित्री सडकहरू तथा सहर केन्द्रित क्षेत्रमा अत्यधिक सवारी चाप हुँदा पनि दुर्घटनाको जोखिम बढ्ने गरेको छ।
ट्राफिक कारबाही पनि तीव्र
दुर्घटना नियन्त्रणका लागि ट्राफिक प्रहरीले कारबाहीलाई पनि तीव्र बनाएको छ। सोही अवधिमा १४ हजार ६ सय ९५ वटा सवारी साधनलाई नियम उल्लंघन गरेको भन्दै कारबाही गरिएको छ।कारबाहीबाट १ करोड ४१ लाख ६४ हजार ३६ रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको छ। तर, प्रश्न उठ्छ—के कारबाही मात्रले दुर्घटना घटाउन सक्छ?
ट्राफिक प्रहरीका अनुसार कारबाही आवश्यक भए पनि दीर्घकालीन समाधान भनेको चालक र सर्वसाधारणमा चेतना वृद्धि गर्नु हो। हेल्मेट नलगाउने, सिटबेल्ट नबाँध्ने, मोबाइल प्रयोग गर्दै सवारी चलाउने जस्ता बानीले दुर्घटनाको जोखिम झन् बढाउने गरेको छ।
दुर्घटनापछि घाइतेहरूको उपचारका लागि अस्पतालहरूमा पनि चाप बढेको छ। बिर्तामोड, दमक, मेचीनगर लगायतका अस्पतालहरूमा दुर्घटनाका बिरामीको संख्या उल्लेख्य रहेको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्। गम्भीर घाइतेहरूको उपचारका लागि अन्य जिल्ला वा काठमाडौंसम्म रेफर गर्नुपर्ने अवस्था पनि देखिएको छ।
समाधान के?
विशेषज्ञ र सरोकारवालाहरूले निम्न उपायहरू तत्काल लागू गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्:
सवारी गति नियन्त्रणका लागि कडाइ
सडकमा स्पष्ट संकेत र ‘स्पीड ब्रेकर’को व्यवस्था
नियमित सवारी चेकजाँच
चालक प्रशिक्षण र लाइसेन्स प्रक्रियामा कडाइ
विद्यालय तथा समुदायस्तरमा ट्राफिक सचेतना कार्यक्रम
राति तथा कुहिरोमा विशेष निगरानी
दुर्घटनामा ज्यान गुमाउनेहरू केवल संख्या मात्र होइनन्—ती प्रत्येक व्यक्तिको पछाडि एउटा परिवार, सपना र भविष्य जोडिएको हुन्छ। ५० जनाको मृत्युले झापाका दर्जनौँ परिवार शोकमा डुबेका छन्। कमाउने सदस्य गुमाउँदा आर्थिक संकट समेत गहिरिएको छ।
झापामा बढ्दो सवारी दुर्घटना अब सामान्य समस्या होइन, गम्भीर सामाजिक संकटको रूपमा देखापरेको छ। यदि समयमै प्रभावकारी कदम चालिएन भने यो संख्या अझ भयावह हुन सक्ने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्।
सडक केवल यात्रा गर्ने माध्यम होइन—यो जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको संरचना हो। त्यसैले हरेक चालक, पैदलयात्री र सम्बन्धित निकायले जिम्मेवारीपूर्वक व्यवहार गरे मात्र “मृत्युको सडक” लाई “सुरक्षित यात्रा” मा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ।
